شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٦٢ - اكرم (علق/ ٣ )
اكرم : (علق/ ٣.)
اسم تفضيل به معنى «بزرگوارتر و گراميتر» است.
خداوند در آيۀ مورد بحث پيامبر (ص) را مخاطب قرار داده، مىفرمايد: «بخوان كه پروردگارت از هر كريمى كريمتر است و از هر بزرگوارى بزرگوارتر»
تعبير اين آيه در حقيقت پاسخى است به گفتار پيامبر (ص) در جواب جبرئيل كه گفت:
من قرائتكننده نيستم، يعنى «از بركت پروردگار فوق العاده كريم و بزرگوار، تو توانايى بر قرائت و تلاوت دارى».
در آيۀ ١٣ سورۀ حجرات به واژۀ «اكرمكم» برمىخوريم كه گراميترين افراد را در نزد خدا باتقواترين آنها مىداند، مىفرمايد:
اين آيه قلم سرخ بر تمام امتيازات ظاهرى و مادى كشيده و واقعيت را به مسألۀ تقوا و پرهيزگارى منحصر دانسته است.
قرآن در محيطى ظهور كرد كه ارزش «قبيله» از همۀ ارزشها مهمتر محسوب مىشد، امّا اين بت ساختگى درهم شكست و انسان را از اسارت «خون» و «قبيله» و «رنگ» و «نژاد» و «مال» و «مقام» و «ثروت» آزاد ساخت و او را براى يافتن خويش به درون جانش و صفات والايش رهبرى كرد.
در شأن نزول اين آيه آمده است كه بعد از فتح مكه، پيامبر اكرم (ص) دستور داد اذان بگويند، «بلال» بر پشتبام كعبه رفت و اذان گفت، «عتّاب بن اسيد» كه از آزادشدگان بود گفت: شكر مىكنم خدا را كه پدرم از دنيا رفت و چنين روزى را نديد و «حارث بن هشام» نيز گفت: آيا رسول اللّه (ص) غير از اين «كلاغ سياه» كسى را پيدا نكرد؟ (آنگاه آيۀ فوق نازل شد و معيار ارزش واقعى را بيان كرد)١
(●) اِقْرَأْ وَ رَبُّكَ اَلْأَكْرَمُ. «بخوان كه پروردگارت از همه بزرگوارتر است» علق/ ٣.
(١) روح البيان، ج ٩٠/٩.