شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٦٥٩ - مَوْزُونٍ (حجر/ ١٩ )
ميزان : (الرحمن/ ٧.) *
به معنى «وسيلۀ وزن كردن و سنجش» است كه مصداق حسّى آن ترازوهايى است كه وزن اجناس را با آن مىسنجند، درست است كه ميزان در لغت ترازو و وسيلۀ وزن كردن سنگينى اجسام است، امّا مسلما ميزانى كه در آيات مورد بحث به آن اشاره شده مفهوم گستردهاى دارد و اينكه مىبينيم در بعضى از عبارات «ميزان» به معنى «قرآن» يا به معنى «عدل» يا به معنى «شريعت» يا «ترازو» تفسير شده است در حقيقت هركدام اشاره به مصداقى از اين مفهوم كل و گسترده است.
جالب توجه اينكه در آيات مورد بحث سهبار «ميزان» ذكر شده كه هريك معنى متفاوت دارد، چرا كه در مرحلۀ اول سخن از ميزان و معيار و قوانينى است كه خداوند در سراسر عالم هستى قرار داده است و در مرحلۀ دوم سخن از عدم طغيان انسانها در تمام موازين زندگى فردى و اجتماعى است و در مرحلۀ سوم روى مسألۀ عدالت و وزن به معنى خاص آن تكيه كرده و دستور مىدهد كه در سنجش و وزن اشياء به هنگام معامله چيزى كم و كسر نگذاريد١
در بعضى از روايات «ميزان» به وجود امام (ع) تفسير شده، چرا كه وجود امام معصوم، وسيلهاى است براى سنجش حق از باطل و معيارى است براى تشخيص حقايق و عامل مؤثرى است براى هدايت٢
(ج ١٠٧/٢٣ تا ١٠٩ و ٣٧١.)
(*) وَ اَلسَّمٰاءَ رَفَعَهٰا وَ وَضَعَ اَلْمِيزٰانَ * أَلاّٰ تَطْغَوْا فِي اَلْمِيزٰانِ * وَ أَقِيمُوا اَلْوَزْنَ بِالْقِسْطِ وَ لاٰ تُخْسِرُوا اَلْمِيزٰانَ. «و آسمان را برافراشت و ميزان و قانون (در آن) گذاشت تا در ميزان طغيان نكنيد، وزن را براساس عدل برپا داريد و در ميزان كم نگذاريد» الرحمن/ ٧-٨-٩.
(١) فخر رازى در تفسيرش مىگويد: ميزان در آيۀ اوّل اسم آلت است (به معنى وسيلۀ سنجش) و در آيۀ دوم معنى مصدرى دارد (وزن كردن) و در آيۀ سوم معنى مفعولى دارد و به معنى «جنس موزون» است.
(٢) تفسير على بن ابراهيم، ج ٣٤٣/٢ (به نقل از امام على بن موسى الرضا).