شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٣٨ - ن م ل
ن م ل
«نمل» : (نمل/ ١٨.) *
(من اعلام القرآن) اسم جنس و معنى جمع دارد (مورچگان) و واحد آن «نملة» است و كلمۀ «نملة» يكبار و «نمل» دوبار در قرآن مجيد در آيۀ مورد بحث به كار رفته است.
مورچه، حشرهاى ريز است كه در زير زمين براى خود لانه مىسازد و بهطور اجتماع زندگى مىكند، سرى بزرگ و كمرى باريك دارد و نسبت به جثّۀ خود بسيار قوى و پرزور است، چنانكه چند برابر وزن خود بار برمىدارد.
«نمل» نام بيست و هفتمين سورۀ قرآن مجيد است و يكى از امتيازات اين سوره بيان بخش مهمّى از داستان سليمان (ع) و ملكۀ سباء و سخن گفتن پرندگانى، همچون هدهد و حشراتى همچون مورچه، با سليمان است.
اين سوره به خاطر همين معنى، «سورۀ نمل/مورچه» ناميده شده و در بعضى از روايات به نام سورۀ سليمان آمده است (گاه سورۀ سليمان و گاه مورچه)، اين نامگذاريها بسيار حساب شده است، چرا كه از تعليمات پيامبر (ص) سرچشمه مىگرفته، بهطورى كه بيانگر واقعيات مهمّى است كه مردم در شرايط عادى از آن غافلند.
بههرحال، حكومت سليمان (ع) جنبۀ عادى نداشت، بلكه توأم با خارق عادات و معجزات بود، او بر جن و انس و پرندگان و درك كلام مورچگان و گفتگو با هدهد و تسخير
(*) حَتّٰى إِذٰا أَتَوْا عَلىٰ وٰادِ اَلنَّمْلِ قٰالَتْ نَمْلَةٌ يٰا أَيُّهَا اَلنَّمْلُ اُدْخُلُوا مَسٰاكِنَكُمْ لاٰ يَحْطِمَنَّكُمْ سُلَيْمٰانُ وَ جُنُودُهُ وَ هُمْ لاٰ يَشْعُرُونَ. «تا وقتى كه (سليمان و سپاهيانش) به سرزمين مورچگان رسيدند، مورچهاى گفت: اى مورچگان، به لانههاى خود برويد تا سليمان و لشكرش شما را پايمال نكنند در حالى كه نمىفهمند» نمل/ ١٨.