شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٧٨٤ - «يُونُسَ» (صافات/ ١٣٩ )
١
در بعضى از كتب آمده، او پيغمبرى از بنى اسرائيل بود كه بعد از سليمان به سوى اهل نينوا مبعوث شد.
در كتاب «يوناه» از كتب عهد عتيق (تورات) بحثهاى مشروحى دربارۀ يونس، تحت نام «يوناه بن متى» آمده است؛ طبق اين نقل او مأموريت داشت كه به شهر بزرگ نينوا رود و در برابر شرارت مردم قيام كند، سپس حوادث ديگرى ذكر مىكند كه شباهت زيادى دارد با آنچه در قرآن آمده است، با اين تفاوت كه طبق روايات اسلامى، يونس به دعوت قوم خود برخاست و وظيفۀ خود را در اين زمينه انجام داد و بعد از آنكه قوم دعوت او را رد كردند به آنها نفرين كرد و از ميان آنها خارج شد و ماجراى كشتى و ماهى براى او پيش آمد، ولى تورات عبارت زنندهاى دارد و تصريح مىكند كه او قبل از انجام مأموريت مىخواست استعفا كند! لذا برخاست و فرار كرد و ماجراى كشتى و ماهى پيش آمد و عجيبتر اينكه «تورات» مىگويد هنگامى كه خداوند عذاب را از قوم او به خاطر توبۀ آنها برداشت يونس، بسيار ناراحت شد و خشمش افروخته شد٢
از فصول تورات استفاده مىشود كه يونس دوبار مأموريت پيدا كرد، در مأموريت اول خوددارى كرد و به آن سرنوشت دردناك مبتلا شد، بار دوم به او مأموريت داده شد كه به همان شهر نينوا برود، مردم نينوا بيدار شدند، به خدا ايمان آوردند و به توبه از گناهان خود پرداختند و مشمول عفو الهى شدند و اين همان عفوى بود كه يونس را خوشامد نبود.
(١) «نينوا» نام چند نقطه است، نخست شهرى نزديك موصل (يا قصبۀ موصل) و ديگر ناحيهاى در اطراف كوفه در سمت كربلا و نيز شهرى در آسياى صغير، پايتخت مملكت «آشور» واقع در كنار دجله (به نقل از: دائرة المعارف دهخدا)، بعضى ديگر نوشتهاند «نينوا» بزرگترين شهرهاى كشور آشور است كه در كرانۀ شرقى دجله روبروى موصل بنا شده بود (فرهنگ قصص قرآن).
(٢) تورات كتاب يوناه پيغمبر، فصل اول تا چهارم.