شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٦٦٠ - موازين (مؤمنون/ ١٠٢ )
موازين : (مؤمنون/ ١٠٢.)
جمع «ميزان» به معنى «وسيلۀ سنجش» است و منظور از ميزان تنها سنجش با يك ترازوى ظاهرى دو كفه و مانند آن نيست، بلكه وسيلۀ مناسبى است كه ارزش اعمال آدمى را با آن مىسنجند و بهطورى كه از روايات برمىآيد ميزان سنجش اعمال انسانها در آن روز، پيشوايان بزرگ و انسانهاى نمونهاند، چنانكه در حديثى مىخوانيم: انّ امير المؤمنين و الائمة من ذرّيته (ع) هم الموازين. «امير مؤمنان و امامان از دودمانش ترازوهاى سنجشند١٢
به اين ترتيب وجود اولياء اللّه يا قوانين عدل الهى مقياسهايى هستند كه انسانها و اعمالشان را بر آنها عرضه مىكنند و اين احتمال نيز داده شده كه خود نامۀ اعمال را وزن مىكنند اگر اعمال صالحى در آن نوشته شده است سنگين است وگرنه سبك وزن، يا بىوزن است.
روشن است كه منظور از سبكى و سنگينى ميزان به معنى سنگينى خود ترازوهاى سنجش نيست، بلكه وزن چيزهايى است كه با آن مىسنجند.
ضمنا تعبير به «موازين» به صورت صيغۀ جمع به خاطر آن است كه اولياى حق و قوانين الهى هركدام يكى از ميزانهاى سنجشند و از اين گذشته تنوع صفات و اعمال آدمى ايجاب مىكند كه هركدام را با ميزانى بسنجند و الگوها و ترازوهاى سنجش متفاوت باشد.
راغب در مفردات مىگويد: «ميزان در قرآن مجيد گاهى به صورت مفرد و گاه به صورت جمع آمده، در صورت اول ناظر به كسى است كه حساب مىكند، يعنى خداوند يكتا، و در صورت دوم ناظر به حسابشوندگان است».
(●) فَمَنْ ثَقُلَتْ مَوٰازِينُهُ فَأُولٰئِكَ هُمُ اَلْمُفْلِحُونَ. «كسانى كه ترازوهاى (سنجش اعمال) آنها سنگين است آنان رستگارانند» مؤمنون/ ١٠٢.
(١) بحار الانوار، ج ٢٥١/٧.
(٢) تفسير نور الثقلين، ج ٥/٢.