شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٨١ - ك ظ م
بتها هيچ نقشى در مسألۀ سود و زيان و تأثير در منافع و مضار انسان ندارند و قابل توجه اينكه ضميرى كه به معبودهاى دروغين بتپرستان در اين آيه برگشته و همچنين صيغههاى جمع همهجا به صورت جمع مؤنث است (هنّ، كاشفات و...)، اين به خاطر آن است كه اولا بتهاى بزرگ معروف عرب نام مؤنث داشتهاند (لات، منات، عزى)، ثانيا چون آنها معتقد به ضعف و ناتوانى جنسى مؤنث بودند، خداوند با اين بيان مىخواهد ناتوانى بتها را طبق اعتقاد خودشان مجسم سازد، ثالثا چون در ميان بتها موجودات بيروح فراوان بوده و صيغۀ جمع مؤنث گاه براى موجودات بيجان نيز به كار مىرفته، لذا در آيۀ مورد بحث از آن استفاده شده است. (ج ٤٧١/١٩ تا ٤٧٣، ج ٥٧٥/٢٢.)
ك ظ م
كاظمين : (آل عمران/ ١٣٤.) *
از مادّۀ «كظم» گرفته شده و در لغت به معنى بستن سر مشكى است كه از آب پر شده باشد و بهطور كنايه در مورد كسانى كه از خشم و غضب پر مىشوند و از اعمال آن خوددارى مىكنند به كار مىرود.
حالت خشم و غضب از خطرناكترين حالات است و اگر جلو آن رها شود، در شكل يك نوع جنون و ديوانگى و از دست دادن هر نوع كنترل اعصاب خودنمايى مىكند و بسيارى از جنايات و تصميمهاى خطرناكى كه انسان يك عمر بايد كفاره و جريمۀ آن را بپردازد در چنين حالى انجام مىشود و لذا در آيۀ مورد بحث، دومين صفت برجستۀ پرهيزگاران - بعد از انفاق - را فرو بردن خشم معرفى كرده است.
پيغمبر اكرم (ص) مىفرمايد: «آن كس كه خشم خود را فرو ببرد با اينكه قدرت بر
(*) ... وَ اَلْكٰاظِمِينَ اَلْغَيْظَ... «و خشم خود را فرومىبرند...» آل عمران/ ١٣٤.