شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٢٢٧ - مُلِيمٌ (ذاريات/ ٤٠ )
مَلُومٍ : (اسراء/ ٢٩.)
اسم مفعول از مادّۀ «لوم» به معنى «سرزنش شده» است و آيۀ مورد بحث از اعتدال و ميانهروى، حتى به هنگام انفاق و بخشش سخن مىگويد، زيرا بذل و بخشش بىحساب موجب ندامت شخص و مورد قرار گرفتن سرزنش ديگران است و سفارش شده كه دست خود را فوق العاده گشاده مدار تا آنجا كه از كار فرومانى و مورد ملامت اينوآن قرار گيرى
جملۀ: «بسته بودن دست به گردن» كنايه از بخل و «گشودن دست بهطور كامل» كنايه از بذل و بخشش بىحساب است. تعبير به «ملوم» در آيه، اشاره به اين است كه گاه بذل و بخشش زياد نه تنها انسان را از فعاليت و ضروريات زندگى بازمىدارد، بلكه زبان ملامت مردم را بر او مىگشايد. (ج ٩١/١٢.)
مُلِيمٌ : (ذاريات/ ٤٠.) ●
اسم فاعل از باب افعال، در اصل از مادّۀ «لوم» به معنى «سرزنش و ملامت» است و در اينگونه موارد (هنگامى كه به باب افعال مىرود) به معنى كسى است كه مرتكب كارى مىشود و سزاوار سرزنش كردن است، همانند «معزب» به معنى كسى است كه كارهاى عجيب و غريب انجام مىدهد.
آيۀ مورد بحث دربارۀ فرعون و لشكريان اوست كه اعمال زشت و ننگين آنها درخور سرزنش و ملامت بود و تعبير به «هو مليم» (او سزاوار سرزنش است) اشاره به اين است كه نه تنها مجازات الهى اين قوم را محو كرد، بلكه تاريخى كه از آنها باقى مانده، نام ننگين و اعمال شرمآور آنها را حفظ كرده و از ظلم و جنايت و كبر و غرور آنها پرده برداشته است،
(○) ... وَ لاٰ تَبْسُطْهٰا كُلَّ اَلْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُوماً مَحْسُوراً. «... و بيش از حد دستت را مگشا تا مورد سرزنش قرار گيرى و از كار فرومانى» اسراء/ ٢٩.
(●) فَأَخَذْنٰاهُ وَ جُنُودَهُ فَنَبَذْنٰاهُمْ فِي اَلْيَمِّ وَ هُوَ مُلِيمٌ. «ما او (فرعون) و لشكريانش را گرفتيم و در دريا پرتاب كرديم، در حالى كه درخور سرزنش بود» ذاريات/ ٤٠.