شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٧٦٠ - يَدُ (مائده/ ٦٤ )
ى د ى
يَدُ : (مائده/ ٦٤.) ○
در لغت عرب به معانى زيادى اطلاق مىشود كه يك معنى آن «دست» است و ديگرى «نعمت» و «قدرت» و «تسلّط» و نيز «زمامدارى و حكومت»، البته معنى اصلى آن همان دست است. از آنجا كه انسان بيشتر كارهاى مهم را با دست خود انجام مىدهد، به عنوان كنايه در معانى ديگر به كار رفته است.
آيۀ مورد بحث مىفرمايد: «يهود گفتند دست خدا بسته است
در اين آيه، واژۀ «يد» هم به صورت مفرد و هم تثنيه و هم جمع (ايدى) به كار رفته است.
قابل توجه اينكه يهود «يد» را به صورت مفرد آورده است، امّا خداوند در پاسخ آنها «يد» را به صورت تثنيه (يداه) مىآورد و مىگويد «دو دست خدا گشاده است» و اين علاوه بر تأكيد مطلب، كنايۀ لطيفى از نهايت جود و بخشش خداست، زيرا كسانى كه زياد سخاوتمند باشند با هردو دست مىبخشند، بعلاوه ذكر دو دست كنايه از قدرت كامل و شايد اشارهاى به نعمتهاى مادى و معنوى يا دنيوى و اخروى نيز بوده باشد.
در سورۀ يوسف در دو جا (آيات ٣١ و ٥٠) به جملۀ «ايديهنّ» برمىخوريم، آنجا كه زنان مصر با ديدن يوسف چنان از خود بىخود شدند كه به جاى بريدن ترنج «دستهاى خود را بريدند»
(○) وَ قٰالَتِ اَلْيَهُودُ يَدُ اَللّٰهِ مَغْلُولَةٌ غُلَّتْ أَيْدِيهِمْ وَ لُعِنُوا بِمٰا قٰالُوا بَلْ يَدٰاهُ مَبْسُوطَتٰانِ يُنْفِقُ كَيْفَ يَشٰاءُ... «و يهود گفتند دست خدا به زنجير بسته است، دستهايشان بسته باد و به خاطر اين سخن از رحمت (الهى) دور شوند، بلكه هردو دست (قدرت) او گشاده است هرگونه بخواهد مىبخشد...» مائده/ ٦٤.