شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ١٨١ - لعلّ (آل عمران/ ٢٠٠ )
پاسخ آن اين است كه اتفاقا اين تعبير يكى از نشانههاى عظمت و واقعبينى و واقعگويى قرآن مجيد است، زيرا قرآن اين كلمه را در جايى به كار مىبرد كه گرفتن نتيجه احتياج به شرايطى دارد كه به وسيلۀ كلمۀ «لعلّ» اشاره اجمالى به آن شرايط شده است، مثلا سكوت كردن به هنگام شنيدن آيات قرآن و گوش فرادادن به مضمون آيات به تنهايى كافى نيست كه انسان مشمول رحمت الهى شود، بلكه علاوه بر آن، درك و فهم آيات و به كار بستن آنها نيز لازم است و لذا قرآن مىگويد:
(اعراف/ ٢٠٤) يعنى هنگامى كه قرآن خوانده مىشود گوش فرادهيد و خاموش باشيد شايد مشمول رحمت شويد.
اگر قرآن مىگفت حتما مشمول رحمت خواهيد شد دور از واقعبينى بود، زيرا همانطور كه گفتيم اين موضوع شرايط ديگرى هم دارد، ولى هنگامى كه مىگويد «شايد» سهم ساير شرايط محفوظ مانده است، ولى عدم توجه به اين حقيقت موجب خردهگيرى بر اين آيات شده و حتى بعضى از دانشمندان ما نيز معتقد شدهاند كه «لعلّ» در اينگونه موارد معنى «شايد» نمىدهد در حالى كه اين سخن يك نوع خلاف ظاهر بدون دليل است.
در آيۀ مورد بحث (آل عمران/ ٢٠٠) با اينكه اشاره به چهار ماده مهم از عاليترين دستورهاى اسلامى شده باز براى اينكه از بقيه برنامههاى سازنده اسلامى غفلت نشود كلمۀ «لعلّ» را به كار برده است.
گاهى واژۀ «لعلّ» به معنى «نهى» به كار رفته است، مثلا در آيۀ ١٢ سورۀ هود خطاب به پيامبر اكرم (ص) آمده است:
ملاحظه مىكنيم كه در آيۀ فوق، «لعلّ» هرچند در همان معنى «شايد» به كار رفته، ولى مفهوم التزامى آن نهى از انجام كارى است، يعنى خداوند، پيامبرش را از اين كار نهى