شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٤٤٨ - نشوز (نساء/ ٣٤ )
نُنْشِزُهٰا : (بقره/ ٢٥٩.)
از مادّۀ «نشوز» به معنى «ارتفاع و بلند شدن» است و در آيۀ مورد بحث كنايه از جابجا كردن و بههم پيوستن است، بنابراين معنى جمله چنين مىشود: «به استخوانهاى متلاشى شده بنگر، چگونه آنها را برداشته بههم پيوند مىدهيم (ننشزها) و گوشت بر آنها مىپوشانيم و زنده مىكنيم»، روشن است كه منظور استخوانهاى پوسيدۀ مركب سوارى اوست نه استخوانهاى پوسيدۀ اهل قريه، زيرا تناسب با جملههاى قبل ندارد. (ج ٢٢٢/٢.)
نشوز: (نساء/ ٣٤.) ●
از مادّۀ «نشز» (بر وزن نذر) در اصل به معنى «زمين مرتفع و بلند» است و همانطور كه پيش از اين اشاره كرديم اين واژه به معنى «برخاستن» به كار رفته است و هنگامى كه در مورد زن يا مرد به كار مىرود كنايه از سركشى و طغيان است. آيۀ مورد بحث در مورد زنانى است كه نشانههاى سركشى و عداوت در آنها آشكار مىشود كه قرآن از آنها چنين ياد مىكند:
«زنانى را كه از طغيان و سركشى آنها مىترسيد موعظه كنيد و پندواندرز دهيد» و مردان در برابر اينگونه زنان وظايف و مسؤوليتهايى دارند كه بايد مرحلهبهمرحله انجام شود و در هر صورت از حريم عدالت تجاوز نكنند.
در آيۀ مذكور، احكام مربوط به نشوز زن بيان شده، ولى در آيۀ ١٢٨ سورۀ نساء اشاره به مسألۀ نشوز مرد كرده، مىفرمايد:
(○) ... وَ اُنْظُرْ إِلَى اَلْعِظٰامِ كَيْفَ نُنْشِزُهٰا ثُمَّ نَكْسُوهٰا لَحْماً... «نگاه كن به استخوانها (ى مركبسوارى خود) كه چگونه آنها را برداشته بههم پيوند مىدهيم و گوشت برآن مىپوشانيم» بقره/ ٢٥٩.
(●) ... وَ اَللاّٰتِي تَخٰافُونَ نُشُوزَهُنَّ فَعِظُوهُنَّ... «(اما) آن دسته از زنان را كه از طغيان و مخالفتشان بيم داريد پندواندرز دهيد» نساء/ ٣٤.