شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٢٢ - كبّار (نوح/ ٢٢ )
كبّار: (نوح/ ٢٢.) ○
صيغۀ مبالغه از مادّۀ «كبر» به معنى «كبير و بسيار بزرگ» است. مىگويند: كبير و كبار و كبّار و مانند آن است: عجيب و عجاب و عجّاب و همچنين: حسن و حسان و حسّان*
آيۀ مورد بحث دربارۀ نوح (ع) و قوم سركش و طغيانگر اوست كه همچنان بر كفر و بتپرستى و گمراهى و فساد اصرار ورزيدند و نوح از هدايت آنان مأيوس شد، رو به درگاه خدا آورد و ضمن مناجات مستدلى از خداوند تقاضاى مجازات براى آنها كرد.
رهبران قوم نوح جمعيتى بودند كه تنها امتيازشان، اموال و فرزندان زياد بود، آن هم اموال و فرزندانى كه جز در مسير فساد به كار گرفته نمىشد و بنا به گفتۀ قرآن، اين رهبران ضالّ و مضلّ «مكر عظيمى به كار بردند»
واژۀ «كبّار» در اين آيه به صورت نكره ذكر شده و اين نشان مىدهد كه آنها طرحهاى شيطانى عظيم و گستردهاى براى گمراه ساختن مردم و ممانعت از قبول دعوت نوح ريخته بودند، امّا اين طرحها چه بوده است؟ درست مشخّص نيست.
احتمال دارد كه همان مسألۀ بتپرستى بوده باشد، زيرا طبق بعضى از روايات، بت پرستى قبل از نوح سابقه نداشت، بلكه قوم نوح آن را به وجود آوردند و مسألۀ بت و بت پرستى از اينجا سرچشمه گرفت كه در فاصله زمان آدم و نوح، مردان صالحى بودند كه مردم به آنها اظهار علاقه مىكردند، شيطان (و انسانهاى شيطانصفت) از علاقۀ مردم سوءاستفاده كردند و آنها را تشويق به ساختن مجسمۀ آن بزرگان و گراميداشت آن مجسمهها كردند.
امّا چيزى نگذشت كه نسلهاى بعد رابطه تاريخى اين موضوع را از ياد بردند و تصور كردند كه اين مجسمهها موجوداتى محترمند كه بايد مورد پرستش قرار گيرند و به اين ترتيب
(○) وَ مَكَرُوا مَكْراً كُبّٰاراً. «و مكر عظيمى به كار بردند» نوح/ ٢٢.
(*) لغات قرآن در تفسير مجمع البيان، ص ١٨٦.