شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ١٦٥ - الحاد به ظلم چيست؟ (حج/ ٢٥ )
الحاد به ظلم چيست؟: (حج/ ٢٥.) ●
با توجه به معنى «الحاد» (كه در پيش گفته شد) و با توجه به آيۀ مورد بحث، منظور از جملۀ فوق كسانى هستند كه با توسل به ظلم از حد اعتدال خارج و منحرف مىشوند و در سرزمين مكه (مسجد الحرام) مرتكب خلاف مىگردند، منتها بعضى ظلم را در اينجا منحصرا به معنى «شرك» تفسير كردهاند و بعضى حلال شمردن محرمات، درحالىكه بعضى ديگر از مفسران آن را به معنى وسيع كلمه يعنى هرگونه گناه و ارتكاب حرام، حتى دشنام و بدگويى به زيردستان را در مفهوم آن داخل مىدانند و مىگويند ارتكاب هرگونه گناه در آن سرزمين مقدس كيفرش شديدتر و سنگينتر است.
در حديثى از امام صادق (ع) مىخوانيم كه يكى از يارانش از تفسير آيۀ مورد بحث (هركس بخواهد در اين سرزمين از طريق حق منحرف گردد و دست به ستم زند ما از عذاب دردناك به او مىچشانيم) سؤال كرد، امام فرمود: «هرگونه ستمى كه انسان به خودش در سرزمين مكه كند اعم از سرقت و ظلم به ديگران و هرگونه ستم، من همۀ اينها را الحاد (و مشمول اين آيه) مىدانم و لذا امام افراد را از اينكه مكه را مسكن خود سازند نهى مىكرد (چرا كه گناه در اين سرزمين مسؤوليت سنگينترى دارد)١
(●) ... وَ مَنْ يُرِدْ فِيهِ بِإِلْحٰادٍ بِظُلْمٍ نُذِقْهُ مِنْ عَذٰابٍ أَلِيمٍ. «... و هركس بخواهد در اين سرزمين (مكه يا مسجد الحرام) از طريق حق منحرف گردد و دست به ستم زند ما از عذاب دردناك به او مىچشانيم» حج/ ٢٥.
(١) تفسير نور الثقلين، ج ٤٨٢/٣، ذيل آيه.