شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٧٥ - هجر جميل (مزمّل/ ١٠ )
دستور به امتحان با اينكه آنها را مؤمنان ناميده به خاطر آن است كه آنها ظاهرا شهادتين را بر زبان جارى مىكردند و در سلك اهل ايمان بودند، امّا امتحان براى اين بود كه اطمينان حاصل شود كه اين ظاهر با باطن هماهنگ است و نحوۀ اين امتحان به اين ترتيب بود كه آنها را سوگند به خدا مىدادند كه مهاجرتشان جز براى قبول اسلام نبوده و آنها بايد سوگند ياد كنند كه به علت دشمنى با همسر و يا علاقه به مرد ديگرى يا علاقه به سرزمين مدينه و مانند آن هجرت نكردهاند. (ج ٣٦/٢٤-٣٧.)
مهاجرين : (حشر/ ٨.) *
جمع مهاجر به معنى «دورشوندگان از وطن» است و معمولا به گروهى از مسلمانان مكه اطلاق مىشود كه بر اثر فشار مشركان مجبور به مهاجرت شدند و به اتفاق پيامبر اكرم (ص) به مدينه مهاجرت كردند.
آيۀ مورد بحث (ادامۀ آيات گذشته) پيرامون مصارف ششگانه «فئ» (اموال و غنايمى كه از غير طريق جنگ عايد مسلمين مىشود) مىباشد و در حقيقت تفسيرى براى يتيمان و مسكينها و بيش از همه ابن السبيل است، چرا كه بيشترين رقم مسلمانان مهاجر را در آن روز آنها تشكيل مىدادند كه در وطن و بلاد خود مسكين نبودند، امّا به خاطر مهاجرت، تهيدست شده بودند.
قرآن اوصاف مهمى را براى مهاجران بيان كرده است، زيرا هجرت آنها براى دنيا و هواى نفس نبوده، بلكه براى جلب خشنودى پروردگار بوده است، آنها پيوسته در خدمت آيين حق بودند و در دعوى ايمان و يارى رسول خدا (ص) صداقت كامل داشتند و انصار نيز نه تنها خانههاى ظاهرى را آمادۀ پذيرايى مهاجران كردند كه خانۀ دل و جان و محيط شهر خود را تا آنجا كه مىتوانستند آماده ساختند و آنها را پيوسته بر خود مقدم مىشمردند. پيامبر (ص) روز پيروزى
(*) لِلْفُقَرٰاءِ اَلْمُهٰاجِرِينَ اَلَّذِينَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيٰارِهِمْ... «اين اموال براى مهاجرانى است كه از خانه و كاشانه و اموال خود بيرون رانده شدند...» حشر/ ٨.