شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٧٧٦ - يقين (تكاثر/ ٧ )
١
١ - علم اليقين و آن اين است كه انسان از دلايل مختلف به چيزى ايمان آورد، مانند كسى كه با مشاهدۀ دود، ايمان بهوجود آتش پيدا مىكند.
٢ - عين اليقين و آن در جايى است كه انسان به مرحلۀ مشاهده مىرسد و با چشم خود مثلا آتش را مشاهده مىكند.
٣ - حق اليقين و آن همانند كسى است كه وارد در آتش شود و سوزش آن را لمس كند و به صفات آتش متصف شود و اين بالاترين مرحلۀ يقين است.
محقق طوسى در يكى از سخنان خود مىگويد: «يقين» همان اعتقاد جازم مطابق و ثابت است كه زوال آن ممكن نيست و در حقيقت از دو علم تركيب يافته، علم به معلوم، و علم به اينكه خلاف آن علم محال است و داراى چند مرتبه است: علم اليقين و عين اليقين و حق اليقين٢
در حقيقت، مرحلۀ اول جنبۀ عمومى دارد و مرحلۀ دوم، براى پرهيزگاران است و مرحلۀ سوم مخصوص خاصان و مقربان.
در حديثى آمده است كه به پيامبر اكرم (ص) عرض كردند: شنيدهايم بعضى از ياران عيسى روى آب راه مىرفتند! فرمود: «اگر يقينش از آن محكمتر بود بر هوا راه مىرفت».
و امّا معروف در ميان مفسران اين است كه منظور از «يقين» مرگ است، چرا كه يك امر يقينى و مسلم براى مؤمن و كافر محسوب مىشود و انسان در هرچيز شك كند در مرگ نمىتواند ترديد به خود راه دهد، در آيۀ ٩٩ سورۀ حجر مىخوانيم:
(١) مأخذ پيشين، ج ١٤٣/٧٠.
(٢) همان مأخذ، در همانجا.