شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥١٦ - ن ف ل
مفسران معروف اسلامى اين تعبير را اشاره به نافلۀ شب كه در فضيلت آن روايات بىشمارى وارد شده است دانستهاند، هرچند آيه صراحت در اين مسأله ندارد ولى با قراين مختلفى كه در دست است اين تفسير روشن به نظر مىرسد.
سپس مىگويد: «اين يك برنامۀ اضافى است، علاوه بر نمازهاى فريضه براى تو»
بسيارى اين جمله را دليل بر آن دانستهاند كه نماز شب بر پيامبر (ص) واجب بوده است، زيرا «نافلة» به معنى «زياده» است، اشاره به اينكه اين فريضه اضافى مربوط به تو است. بعضى ديگر معتقدند كه نماز شب بر پيامبر (ص) قبلا واجب بوده است (به قرينه آيات سورۀ مزمل)، سپس آيۀ فوق، آن را نسخ كرده و مستحب بودن آن را اعلام كرده است، ولى اين تفسير، ضعيف به نظر مىرسد، چرا كه نافلة در اصل به معنى مصطلح امروز «نماز مستحب» نبوده، بلكه به معنى «زياده و اضافه» است و مىدانيم كه نماز شب هرگاه بر پيامبر (ص) واجب بوده باشد اضافه بر فرايض يوميه است.
به فرزند فرزند نيز «نافلة» گفته شده است، چرا كه زياده بر فرزند است، يعنى بر فرزندان افزوده مىشود، چنانكه در آيۀ ٧٢ سورۀ انبياء مىخوانيم: ●
تعبير به «نافلة» كه ظاهرا تنها توصيفى براى يعقوب است از اين نظر است كه ابراهيم تنها فرزند صالحى تقاضا كرده بود، خدا نوۀ صالحى نيز بر آن افزود، زيرا «نافلة» در اصل به معنى «موهبت و يا كار اضافى» است.
بههرحال جمع نافلة، «نوافل» است و در قرآن مجيد تنها دوبار به صورت مفرد (در آيات موردبحث) آمده است. (ج ٢٢٤/١٢، ج ٤٥٤/١٣.)
(●) مرحوم الهى قمشهاى در ترجمه اين آيه چنين آورده است: «و به او (يعنى به ابراهيم) اسحاق و فرزندزادهاش يعقوب را عطا كرديم...» انبياء/ ٧٢.