شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٧١٦ - حقيقت تقوا چيست؟
قرآن «تقوا» را نقطۀ مقابل «فجور» ذكر كرده، چنانكه در آيۀ ٨ سورۀ شمس مىخوانيم:
فَأَلْهَمَهٰا فُجُورَهٰا وَ تَقْوٰاهٰا
قرآن هر عملى را كه از روح اخلاص و ايمان و نيّت پاك سرچشمه گرفته باشد براساس «تقوا» مىشمرد، چنانكه در آيۀ ١٠٨ سورۀ توبه دربارۀ مسجد «قبا» كه منافقان مسجد «ضرار» را در مقابل آن ساختند، مىفرمايد:
از مجموع اين آيات بخوبى استفاده مىشود كه «تقوا» همان احساس مسؤوليّت و تعهّدى است كه به دنبال رسوخ ايمان در قلب بر وجود انسان حاكم مىشود و او را از فجور و گناه بازمىدارد، به نيكى و پاكى و عدالت دعوت مىكند، اعمال آدمى را خالص مىگرداند و فكر و نيّت او را از آلودگيها مىشويد.
هنگامى كه به ريشۀ لغوى اين كلمه بازمىگرديم به همين نتيجه مىرسيم، زيرا - همانطور كه گفتيم - «تقوا» از «وقاية» به معنى كوشش در حفظ و نگهدارى چيزى است و منظور در اينگونه موارد، نگهدارى روح و جان از هرگونه آلودگى و متمركز ساختن نيروها در امورى است كه رضاى خدا در آن است.
بعضى از بزرگان براى تقوا سه مرحله قايل شدهاند:
١ - نگهدارى نفس از عذاب جاويدان از طريق تحصيل اعتقادات صحيح.
٢ - پرهيز از هرگونه گناه، اعم از ترك واجب و فعل معصيت.
٣ - خويشتندارى در برابر آنچه قلب آدمى را به خود مشغول مىدارد و از حق منصرف مىكند و اين تقواى خواص، بلكه خاص الخاص است١
(١) بحار الانوار، ج ١٣٦/٧٠.