شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٢٣٢ - لَيْلَةِ (قدر/ ١ )
ل ى ل
ليل : (يونس/ ٢٤.) ○
به معنى «شب» (در مقابل نهار - روز) است و آن از اول غروب آفتاب تا طلوع فجر (اذان صبح) است، اگرچه بعضى از فقها معتقدند كه از اول غروب آفتاب تا طلوع آفتاب است.
شب همان سايۀ نيمكرۀ زمين است كه بر، نيمكرۀ ديگر مىافتد و مىدانيم اين سايه همراه گردش زمين در حركت است و يك دورۀ كامل آن در بيستوچهار ساعت انجام مىشود. (ج ١٩٢/٢٧ و تبيين اللغات)
لَيْلَةِ : (قدر/ ١.) ●
به معنى «يك شب» و اصل آن «ليلية» بوده و تصغير آن «لييلية» مىباشد و بعضى «ليل» را براى هر ليلة اسم دانستهاند و جمع ليلة «ليالى» است*
ليلة واحد ليل است و جمع آن «ليال» بر غيرقياس است.
كسائى گفته: جمع ليلة، ليايل است و بعضى گفتهاند كه ليل واحد است و معنى جمعى دارد و واحد آن ليلة چون تمر و تمرة مىباشد و بر ليال جمع بسته مىشود كه ياء هم بر غيرقياس به آن افزودهاند. (تبيين اللغات لتبيان الايات، ج ٤٣٧/٢.)
(○) ... أَتٰاهٰا أَمْرُنٰا لَيْلاً أَوْ نَهٰاراً... «ناگهان فرمان ما شب هنگام يا در روز فرامىرسد» يونس/ ٢٤.
(●) إِنّٰا أَنْزَلْنٰاهُ فِي لَيْلَةِ اَلْقَدْرِ. «ما آن (قرآن) را در شب قدر نازل كرديم» قدر/ ١.
(*) ... سِيرُوا فِيهٰا لَيٰالِيَ... «(و به قوم سبا گفتيم) شبها (و روزها) در اين آباديها مسافرت كنيد» سبأ/ ١٨.