شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٦٧٨ - مُوصٍ (بقره/ ١٨٢ )
جملۀ «كتب عليكم» كه در آيۀ مورد بحث آمده ظاهرا وصيّت كردن را واجب دانسته است به همين دليل اين تعبير در مورد وصيّت موضوع تفسيرهاى مختلفى قرار گرفته است:
١ - گاه گفته مىشود وصيت كردن در قوانين اسلامى هرچند عمل مستحبى است، امّا چون مستحب مؤكد است از آن با جملۀ «كتب عليكم» تعبير شده، زيرا در ذيل آيه آمده است:
حَقًّا عَلَى اَلْمُتَّقِينَ
٢ - بعضى ديگر معتقدند كه اين آيه قبل از نزول احكام ارث است، در آن وقت وصيّت كردن در مورد اموال واجب بوده، تا ورثه گرفتار اختلاف و نزاع نشوند، امّا بعد از نزول آيات ارث اين وجوب نسخ شد و به صورت يك حكم استحبابى درآمد.
٣ - اين احتمال نيز وجود دارد كه آيه ناظر به موارد ضرورت و نياز باشد، يعنى در جايى كه انسان مديون است يا حقى به گردن اوست، در آنجا وصيّت كردن لازم است، ولى در ميان اين تفاسير، تفسير اول نزديكتر به نظر مىرسد.
مقيّد ساختن وصيّت در آيۀ مورد بحث با قيد «بالمعروف» اشاره به اين است كه وصيّت بايد از هر جهت عقلپسند باشد، هم از نظر مبلغ و مقدار و هم از نظر شخصى كه وصيّت به نام او شده و هم از جهات ديگر...
وصيتكننده بايد وضع ديون خود و اماناتى را كه به او سپرده شده مشخص كند بهگونهاى كه هيچ امر مبهمى در حقوق مردم يا حقوق الهى كه بر عهدۀ اوست، وجود نداشته باشد.
در روايات اسلامى تأكيدات فراوانى در زمينه وصيّت شده از جمله در حديثى از پيامبر اسلام (ص) مىخوانيم: «سزاوار نيست مسلمان شب بخوابد مگر اينكه وصيّتنامهاش زير سر او باشد١
(١) وسائل الشيعه، ج ٣٥٢/١٣.