شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٦٠٠ - هُمَزَةٍ (همزه/ ١ )
بعضى ديگر «همزة» را به معنى كسانى كه با اشارات دست و سر عيبجويى مىكنند و «لمزة» را به معنى كسانى كه با زبان اين كار را انجام مىدهند دانستهاند و فرقهاى ديگرى ميان اين دو قايل شدهاند كه در مادۀ «لمز» (بر وزن طنز) مشروحا بيان شده است. (ج ٣٠٩/٢٧-٣١٠.)
هَمّٰازٍ : (قلم/ ١١.) *
صيغۀ مبالغه از مادۀ «همز» (بر وزن طنز) به معنى «بسيار غيبتكننده و عيبجوينده» است. پيش از اين پيرامون واژۀ «همز» سخن گفتيم. در آيۀ مورد بحث، خداوند تأكيد مىفرمايد كه از عيبجويان سخنچين نبايد پيروى كرد، چنانكه در حديثى از رسول خدا (ص) مىخوانيم: «آيا شما را به شريرترين افراد شما خبر دهم؟ گفتند: آرى اى رسول خدا. فرمود: آنهايى كه بسيار سخنچينى مىكنند، در ميان دوستان جدايى مىافكنند و براى افراد پاك و بيگناه در جستجوى عيوبند١
هَمَزٰاتِ : (مؤمنون/ ٩٧.) ●
جمع «همزة» به معنى «دفع و تحريك با شدّت» است (به شدّت راندن به سوى گناه) و اگر به حرف همزه «همزه» مىگويند، به خاطر آن است كه از انتهاى گلو با شدت بيرون مىآيد و به گفتۀ بعضى از مفسران «همز» و «غمز» و «رمز» هر سه يك معنى را مىرساند، منتها «رمز» به مرحلۀ خفيف و «غمز» از آن شديدتر و «همز» نهايت شدّت را بيان مىكند٢
(*) هَمّٰازٍ مَشّٰاءٍ بِنَمِيمٍ. «(پيروى مكن از) كسى كه بسيار عيبجو و سخنچين است» قلم/ ١١.
(١) اصول كافى، ج ٢، باب النميمه، حديث ١.
(●) وَ قُلْ رَبِّ أَعُوذُ بِكَ مِنْ هَمَزٰاتِ اَلشَّيٰاطِينِ. «و بگو پروردگارا من از وسوسههاى شياطين به تو پناه مىبرم» مؤمنون/ ٩٧.
(٢) تفسير ابو الفتوح رازى.