شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٣٠١ - اِسْتَمْسَكَ (لقمان/ ٢٢ )
مُمْسِكَ و يُمْسِكْ : (در آيۀ ٢ سورۀ فاطر) *
هردو واژه از مادّۀ «مسك» به معنى «نگاهدارى و بازداشتن و حبس كردن» است و «ممسك» اسم فاعل به معنى «نگاهدارنده و بازگيرنده» است.
آيه مىگويد: «آنچه خداوند از رحمت براى مردم بگشايد كسى نمىتواند جلو آن را بگيرد»
چرا كه تمام خزاين رحمت نزد اوست و هركس را لايق ببيند مشمول آن مىسازد.
در آيۀ ٣٨ سورۀ زمر به واژۀ «ممسكات» برمىخوريم كه در مورد بتها به صورت جمع مؤنث به كار رفته:
اينكه به صورت جمع مؤنث به كار رفته به خاطر اين است كه اوّلا، بتهاى بزرگ معروف عرب نام مؤنث داشتهاند (لات، منات و عزّى)، ثانيا چون آنها معتقد به ضعف و ناتوانى جنس مؤنث بودند، خداوند با اين بيان مىخواهد ناتوانى بتها را مجسم سازد، ثالثا چون در ميان بتها موجودات بىروح فراوان بوده و صيغۀ جمع مؤنث گاه براى موجودات بيجان نيز به كار مىرفته، لذا در آيۀ مورد بحث از آن استفاده شده است. (ج ١٧٠/١٨، ج ٤٧٢/١٩-٤٧٣.)
إِمْسٰاكٌ : (بقره/ ٢٢٩.) ●
به معنى «نگهدارى» است و جملۀ «امساك به معروف» در آيۀ مورد بحث به معنى
(*) مٰا يَفْتَحِ اَللّٰهُ لِلنّٰاسِ مِنْ رَحْمَةٍ فَلاٰ مُمْسِكَ لَهٰا وَ مٰا يُمْسِكْ فَلاٰ مُرْسِلَ لَهُ مِنْ بَعْدِهِ... فاطر/ ٢.
(●) اَلطَّلاٰقُ مَرَّتٰانِ فَإِمْسٰاكٌ بِمَعْرُوفٍ أَوْ تَسْرِيحٌ بِإِحْسٰانٍ... «طلاق (طلاقى كه رجوع و بازگشت دارد) دو مرتبه است (و در هر مرتبه) يا بايد بهطور شايسته همسر خود را نگاهدارى كند (و آشتى نمايد) و يا با نيكى او را رها سازد...» بقره/ ٢٢٩.