شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٨٩ - ك ف ر
ك ف ر
كَفَرَ : (آل عمران/ ٩٧.) *
واژۀ «كفر» به معنى «پوشانيدن» است، مثلا كسى كه احسان غير را نسبت به خود اظهار نكند و آن را بپوشاند، گويند كفران كرده است و اين كلمه از نظر اصطلاح دينى معنى وسيعى دارد و هرگونه مخالفتى را با حق، چه در مرحلۀ اصولى و چه در مرحلۀ دستورات فرعى باشد، شامل مىشود و اگر مشاهده مىكنيم كه «كفر» غالبا در مخالفت با اصول استعمال مىشود دليل بر اين نيست كه منحصرا به همان معنى بوده باشد به همين دليل در آيۀ مورد بحث در مورد ترك حج به كار رفته است، چنانكه مىفرمايد: كسانى كه كفران كنند (حج را ترك كنند) و به مخالفت برخيزند در حقيقت به خود زيان مىرسانند.
در روايتى از امام صادق (ع) نقل شده كه واژۀ «كفر» را در اين آيه به معنى «ترك» تفسير فرموده است١
به عبارت ديگر، كفر و فاصله گرفتن از حق - همانند ايمان و توجه به حق - مراحل و درجاتى دارد كه هركدام براى خود داراى احكام مخصوصى است و با توجه به اين حقيقت بسيارى از مشكلات كه در معنى آيات و روايات مربوط به كفر و ايمان پيش مىآيد، حل مىشود؛ بنابراين اگر در مورد رباخواران در سورۀ (بقره/ ٢٧٥) و همچنين در مورد ساحران (بقره/ ١٠٢) تعبير به كفر شده است به همين منظور است.
درهرحال از آيۀ موردبحث دو مطلب استفاده مىشود:
نخست اهميّت فوق العادۀ حج است كه از ترك آن تعبير به كفر شده است، مرحوم صدوق در كتاب «من لا يحضر» از پيامبر اكرم (ص) نقل مىكند كه به على (ع) فرمود:
«اى على! كسى كه حج را ترك كند با اينكه توانايى دارد، كافر محسوب مىشود، زيرا
(*) ... وَ مَنْ كَفَرَ فَإِنَّ اَللّٰهَ غَنِيٌّ عَنِ اَلْعٰالَمِينَ. «... و هركس كفر بورزد (و حج را ترك كند به خود زيان رسانيده) خداوند از همۀ جهانيان بىنياز است» آل عمران/ ٩٧.
(١) تهديب، به نقل از تفسير صافى، ذيل آيه.