شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٧٤٤ - مَوْلًى (دخان/ ٤١ )
ولى ناگفته پيداست كه غالب اين معانى به يك معنى كلّى و جامع برمىگردد كه تهديد به عذاب و مذمّت و شرّ و عقاب را دربر مىگيرد، اعم از عذاب دنيا، برزخ و قيامت.
در روايات آمده است كه رسول خدا (ص) دست ابو جهل را گرفت (و طبق بعضى از روايات گريبان او را گرفت) و فرمود:
اينجا بود كه همين جملهها بر پيامبر (ص) به صورت آيات قرآنى نازل شد١
مَوْلًى : (دخان/ ٤١.) ○
از مادۀ «ولاء» در اصل به معنى «ارتباط دو چيز با يكديگر» است، بهطورى كه بيگانهاى در ميان نباشد.
رسول خدا (ص) دربارۀ على (ع) فرمود: من كنت مولاه فهذا علىّ مولاه. «هركس را كه من سرپرست و صاحب اختيار او بودهام، اين على نيز مولاى او خواهد بود» و براى اين كلمه، مصداقهاى زيادى است كه در كتب لغت به عنوان معانى مختلف اين واژه آمده، كه همۀ آنها در ريشه و معنى اصلى آن مشتركند، بعضى آنها را بالغ بر ٢٧ معنى مىدانند:
١ - رب ٢ - عمو ٣ - عموزاده ٤ - پسر ٥ - خواهرزاده ٦ - آزادكننده ٧ - آزاد شده ٨ - بنده ٩ - مالك ١٠ - تابع ١١ - كسى كه مورد نعمت قرار گرفته ١٢ - شريك ١٣ - همپيمان ١٤ - دوست ١٥ - همسايه ١٦ - ميهمان ١٧ - داماد ١٨ - نزديكان ١٩ - نعمتبخش ٢٠ - از دست رفته
(١) مجمع البيان، ج ٤٠١/١٠.
(○) يَوْمَ لاٰ يُغْنِي مَوْلًى عَنْ مَوْلًى شَيْئاً وَ لاٰ هُمْ يُنْصَرُونَ. «روزى كه هيچ دوستى كمترين كمكى به دوستش نمىكند و از هيچ سو يارى نمىشوند» دخان/ ٤١.