شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٧١٤ - حقيقت تقوا چيست؟
(ج ٤٦/٢٧-٤٧.)
حقيقت تقوا چيست؟
«تقوا» در اصل از مادۀ «وقاية» به معنى «نگهدارى يا خويشتندارى» است١٢
در احاديث اسلامى و همچنين كلمات دانشمندان، تشبيهات فراوانى براى تجسم حالت تقوا بيان شده است، مثلا بعضى تقوا را به حالت كسى تشبيه كردهاند كه از يك سرزمين پر از خار عبور مىكند، سعى دارد دامن خود را كاملا برچيند و با احتياط گام بردارد، مبادا نوك خارى در پايش بنشيند و يا دامنش را بگيرد. عبد اللّه معتز، اين سخن را به شعر درآورده و گفته است:
خلّ
الذّنوب صغيرها
و اصنع كماش فوق ار
لا تحقرنّ صغيرة
(١) راغب در كتاب مفردات مىگويد: «وقاية» به معنى نگهدارى اشياء است در برابر امورى كه به آنها زيان و آزار مىرساند و تقوا قرار دادن روح است در يك پوشش حفاظتى در برابر خطرها، و لذا گاهى تقوا را به خوف تفسير كردهاند، در حالى كه خوف، سبب تقوا مىشود و در عرف شرع، تقوا به معنى خويشتندارى در برابر گناهان است و «كمال تقوا» آن است كه از مشتبهات اجتناب شود.
(٢) نهج البلاغه، خطبۀ ١٥٧.