شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٩٧ - اهلّة (بقره/ ١٨٩ )
اهلّة : (بقره/ ١٨٩.) ●
جمع «هلال» (ماه نو) است، دو شب اول ماه و به گفتهاى سه شب اول ماه را هلال مىگويند و برخى نيز گفتهاند تا هنگامى كه خط نورانى باريكى آن را به شكل دايره بيرون مىآورد به اين نام ناميده مىشود. همانطور كه در شأن نزول آيۀ مورد بحث آمده، گروهى در مورد هلال از پيامبر اسلام (ص) پرسشهايى مىكردند و از علت و فوايد وضع خاصى كه ماه به خود مىگيرد جويا مىشدند، خداوند در پاسخ اين سؤال به پيامبر (ص) دستور مىدهد كه: آثار و فوايد «هلال» را بيان كند، به آنان بگويد: طلوع ماه در ابتداى ماهها به صورت هلال و سپس تغيير تدريجى آن در انجام عبادات و وظايف دينى و همچنين نظام زندگى مادى آثار فراوانى دارد، زيرا همه مىتوانند به آسانى امور تجارى و قراردادهاى خود را تنظيم و وقت وعده و پيمانهاى خود را تعيين كنند و نيز روزه داشتن و انجام عبادت بزرگ حج موقع خاصى دارد كه بهترين راه براى تعيين آن همين وضع هلال است، مردم با ديدن هلال هميشه مىتوانند ابتدا و وسط و آخر ماهها را تشخيص دهند و كارهاى خويش را بر طبق آن تنظيم كنند.
در حقيقت ماه يك «تقويم طبيعى» براى تمام افراد بشر محسوب مىشود كه عموم مردم اعم از باسواد و بيسواد در هر نقطهاى از جهان كه باشند مىتوانند از اين تقويم طبيعى استفاده كنند، نه تنها آغاز و وسط و آخر ماه را مىتوان با آن شناخت، بلكه با دقت، روزهاى ماه را نيز مىتوان تشخيص داد و بديهى است نظام زندگى اجتماعى بشر بدون تقويم، يعنى يك وسيلۀ دقيق و عمومى براى تعيين تاريخ، امكانپذير نيست، به همين دليل خداوند بزرگ براى نظام زندگى، اين تقويم جهانى را در اختيار همگان قرار داده است. (ج ٥/٢-٦.)
(●) يَسْئَلُونَكَ عَنِ اَلْأَهِلَّةِ قُلْ هِيَ مَوٰاقِيتُ لِلنّٰاسِ وَ اَلْحَجِّ... «دربارۀ هلالهاى ماه از تو سؤال مىكنند، بگو آنها بيان اوقات (و تقويت طبيعى) براى (نظام زندگى) مردم و (تعيين وقت) حج است...» بقره/ ١٨٩.