شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٩١ - ه ض م
ه ض م
هضم: (طه/ ١١٢.) *
در لغت به معنى «نقص» است و اگر جذب شدن غذا را به بدن هضم مىگويند به خاطر آن است كه آن غذا ظاهرا كم مىشود و تفالههاى آن باقى مىماند.
آيۀ مورد بحث مىگويد: «كسانى كه اعمال صالحى انجام دهند، در حالى كه ايمان دارند، آنها نه از ظلم و ستمى مىترسند و نه از نقصان حقشان»
با توجه به جملۀ مذكور مىخواهيم بدانيم فرق «ظلم و هضم» در اين آيه چيست؟ (مؤمنان صالح در آن روز نه از ظلم مىترسند و نه از هضم)، بعضى از مفسران گفتهاند ظلم اشاره به اين است كه آنها در آن دادگاه عدل هرگز از اين بيم ندارند كه ستمى بر آنها بشود و به خاطر گناهى كه انجام ندادهاند مؤاخذه گردند، و هضم اشاره به آن است كه از نقصان ثوابشان نيز وحشتى ندارند، چرا كه مىدانند پاداش آنها بىكموكاست داده مىشود.
بعضى ديگر احتمال دادهاند كه اولى اشاره به آن است از نابود شدن كل حسناتشان بيم ندارند و دومى اشاره به آن است كه حتى از نقصان مقدار كمى از آن نيز وحشتى به خود راه نمىدهند، چرا كه حساب الهى دقيق است.
اين احتمال نيز وجود دارد كه اين مؤمنان صالح احتمالا لغزشهايى داشتهاند، يقين دارند اين لغزشها را بيش از آنچه هست دربارۀ آنها نمىنويسند و از ثواب اعمال صالحشان نيز چيزى نمىكاهند.
تفسيرهاى فوق در عين حال باهم منافاتى ندارند و ممكن است جملۀ بالا اشاره به همۀ اين معانى باشد. (ج ٣٠٧/١٣-٣٠٨.)
(*) وَ مَنْ يَعْمَلْ مِنَ اَلصّٰالِحٰاتِ وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَلاٰ يَخٰافُ ظُلْماً وَ لاٰ هَضْماً. طه/ ١١٢.