شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٨٠ - يَهْدِي (يونس/ ٣٥ )
١ - منظور از هدايت الهى، هدايت تشريعى است كه از طريق وحى و كتب آسمانى و ارسال پيامبران و اوصياى آنها و همچنين درك عقل و وجدان صورت گرفته است، امّا پيمودن راه در تمام مراحل برعهدۀ خود انسان است.
٢ - جمعى ديگر از مفسران، هدايت و ضلالت را در آنجا كه جنبۀ تكوينى دارد به مسأله پاداش و كيفر و رساندن به طريق بهشت و دوزخ تفسير كردهاند و گفتهاند خداوند نيكوكاران را به راه بهشت هدايت مىكند و بدكاران را از آن گمراه مىسازد.
٣ - جمعى ديگر گفتهاند منظور از هدايت فراهم ساختن اسباب و مقدمات براى رسيدن به مقصود است و منظور از ضلالت عدم تهيه آنها يا حذف آن است كه بعضى از آن به «توفيق» و «سلب توفيق» تعبير كردهاند، زيرا توفيق همان فراهم ساختن مقدمات براى وصول به مقصود است و سلب توفيق از ميان بردن آنهاست.
٤ - دقيقترين تفسيرى كه با همه آيات هدايت و ضلالت سازگار است، اين است كه بگوييم: هدايت تشريعى به معنى ارائه طريق جنبۀ عمومى و همگانى دارد و هيچ قيد و شرطى در آن نيست، چنانكه در آيۀ ٣ سورۀ دهر آمده: «ما راه را به انسان نشان داديم خواه شكرگزارى كند يا كفران» و نيز در آيۀ ٥١ سورۀ آل عمران مىخوانيم: «تو همۀ انسانها را به صراط مستقيم دعوت مىكنى» بديهى است دعوت پيامبر (ص) مظهر دعوت خداست، چرا كه هرچه او دارد از خدا دارد.
امّا هدايت تكوينى به معنى ايصال به مطلوب و گرفتن دست بندگان و گذراندن آنها از تمام پيچوخمهاى راه و حفظ و حمايت از آنها تا رساندن به ساحل نجات كه موضوع بحث بسيارى ديگر از آيات قرآن است هرگز بىقيدوشرط نمىباشد●
(●) دربارۀ هدايت و ضلالت رجوع شود به تفسير نمونه، ج ٨٣/١٨.