شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٧ - كَرَّمْن١٦٤٨ ا (اسراء/ ٧٠ )
خلاصه اينكه انسان امتيازات فراوانى بر مخلوقات ديگر دارد كه هريك از ديگرى جالبتر و والاتر است و روح انسان علاوه بر امتيازات جسمى، مجموعهاى است از استعدادهاى عالى، بهطورى كه توانايى او براى پيمودن مسير تكامل نامحدود است.
در آيۀ مورد بحث، «بنى آدم» به كرامت توصيف شده است، بايد توجه داشت كه «بنى آدم» معمولا در قرآن عنوانى است براى انسانها توأم با مدح و ستايش و احترام، در حالى كه انسان با صفاتى همانند «ظلوم»، «جهول»، «هلوع» (كمظرفيت)، «ضعيف»، «طغيانگر»، «ناسپاس» و مانند آنها توصيف شده است و اين نشان مىدهد كه بنى آدم به انسان تربيتيافته اشاره مىكند و يا حدّاقل نظر به استعدادهاى مثبت انسان دارد (توجه به افتخارات آدم و فضيلت او بر فرشتگان كه در كلمۀ بنى آدم نهفته شده نيز مؤيد اين معناست)، در حالى كه كلمه انسان به معنى مطلق و گاهى احيانا اشاره به جنبههاى منفى اوست، لذا در آيۀ مورد بحث كه سخن از كرامت و بزرگوارى و فضيلت انسان است تعبير به «بنى آدم» شده است.
و امّا در اينكه ميان «كرّمنا» (گرامى داشتيم) و «فضّلنا» (برترى بخشيديم) در آيۀ مورد بحث چه تفاوتى است؟ نظريات گوناگونى اظهار شده است.
بعضى گفتهاند «كرّمنا» اشاره به مواهبى است كه خدا ذاتا به انسان داده است و «فضّلنا» اشاره به فضايلى است كه انسان به توفيق الهى، اكتساب مىكند.
اين احتمال نيز بسيار نزديك به نظر مىرسد كه جملۀ «كرّمنا» به جنبههاى مادى اشاره مىكند و «فضّلنا» به مواهب معنوى، زيرا كلمۀ «فضّلنا» غالبا در قرآن به همين معنى آمده است. (ج ١٩٨/١٢-١٩٩ و ٢٠٤.)
(أَكْرَمَهُ و أَكْرَمَنِ) : (فجر/ ١٥.) *
هردو واژه از «اكرام» به معنى «گرامى داشتن و بخشش كردن» است.
(*) فَأَمَّا اَلْإِنْسٰانُ إِذٰا مَا اِبْتَلاٰهُ رَبُّهُ فَأَكْرَمَهُ وَ نَعَّمَهُ فَيَقُولُ رَبِّي أَكْرَمَنِ. فجر/ ١٥.