شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٣٨ - كَثْرَةُ (مائده/ ١٠٠ )
تَسْتَكْثِرُ : (مدثر/ ٦.)
از باب «استفعال» (استكثار) به معنى «افزونطلبى و بسيار شمارش كردن» و ريشۀ اصلى آن «كثرة» است.
در آيۀ مورد بحث، خطاب به پيامبر (ص) مىفرمايد: «و منّت مگذار و فزونى مطلب»
در اينكه نهى از منّت و فزونى طلبيدن در چه مواردى است باز در اينجا مفهوم آيه كلى و گسترده است و هرگونه منت گذاردن بر خالق و خلق را شامل مىشود، همچنين عبادت و اطاعت و اعمال صالحت را بسيار مشمر، بلكه هميشه خود را در سرحدّ قصور و تقصير بدان و عبادت را يك نوع توفيق بزرگ الهى براى خودت بشمار. (ج ٢١٤/٢٥-٢١٥.)
كَثْرَةُ : (مائده/ ١٠٠.) □
به فتح كاف به معنى «زياد شدن و بسيار گرديدن» و ضدّ «قلّت» است و كاربرد اين واژه را ضمن آيۀ ١٢ سورۀ فجر در مادّۀ «ك ث ر» شرح داديم و امّا مفهوم اين واژه در آيۀ مورد بحث (مائده/ ١٠٠) از اين قرار است كه بعضى از افراد ممكن است براى ارتكاب گناهان، عمل اكثريت را در پارهاى از محيطها دستاويز قرار دهند و به بهانۀ اينكه مثلا اكثريت مردم فلان شهر شراب مىنوشند و يا آلودۀ قمارند، از انجام دستورهاى الهى سرباز زنند و آنها را به دست فراموشى بسپارند. براى اينكه اين بهانه در اين مورد و در تمام موارد از اينگونه افراد بكلى گرفته شود، خداوند يك قاعدۀ كلّى و اساسى را در يك عبارت كوتاه بيان كرده، مىفرمايد: «بگو اى پيامبر (هيچگاه) ناپاك و پاك مساوى نيستند اگرچه فزونى (و كثرت) ناپاكها تو را به شگفتى بيندازد...»
بنابراين خبيث و طيّب در آيۀ فوق به معنى هرگونه موجود ناپاك و پاك است اعم از
(*) وَ لاٰ تَمْنُنْ تَسْتَكْثِرُ. مدثر/ ٦.
(□) قُلْ لاٰ يَسْتَوِي اَلْخَبِيثُ وَ اَلطَّيِّبُ وَ لَوْ أَعْجَبَكَ كَثْرَةُ اَلْخَبِيثِ... مائده/ ١٠٠.