شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٢٨ - كِت١٦٤٨ ابٌ حَفِيظٌ (ق/ ٤ )
در ميان شما از نوع خودتان فرستاديم تا آيات ما را بر شما بخواند و شما را تزكيه كند و كتاب و حكمت بياموزد...»
در اين آيه «كتاب» ممكن است، اشاره به آيات قرآن و وحى الهى (كتاب آسمانى) باشد كه به صورت اعجاز بر پيامبر (ص) نازل شده، ولى «حكمت» شامل علوم و دانشها و اسرار و علل و نتايج احكام و يا سخنان پيامبر (ص) و تعليمات او باشد كه سنت نام دارد.
بعضى از مفسران احتمال دادهاند كه حكمت، اشاره به حالت و ملكهاى باشد كه از تعليمات كتاب حاصل مىشود و با داشتن آن انسان مىتواند هر كار را به جاى خود انجام دهد١
نويسندۀ تفسير المنار، بعد از ذكر تفسير نخست (منظور از حكمت «سنت» است) آن را نادرست مىشمرد و به آيۀ ٣٩ سورۀ اسراء:
ولى به عقيدۀ ما پاسخ اين ايراد روشن است، زيرا حكمت، معنى وسيعى دارد و ممكن است به آيات قران و اسرارى كه از اين طريق بر پيامبر (ص) نازل شده، اطلاق شود، ولى آنجا كه «حكمت» در برابر «كتاب» (قرآن) قرار مىگيرد (مانند آيۀ مورد بحث و آيات مشابۀ آن) مسلما منظور از آن غير از كتاب است و آن چيزى جز «سنت» نخواهد بود○
كِتٰابٌ حَفِيظٌ : (ق/ ٤.) ●
به معنى كتابى است كه حافظ اعمال تمام انسانها و غير آن است و اشاره به «لوح محفوظ» است و شرح مختصر آن با توجه به آيۀ ٣٩ سورۀ رعد:
(١) تفسير فى ظلال، جلد اوّل، صفحۀ اوّل.
(○) دربارۀ كتاب و حكمت، در تفسير نمونه، ج ١٠٧/٢٤، ذيل آيۀ ٢ سورۀ جمعه بحث و گفتگو شده است.
(●) ... وَ عِنْدَنٰا كِتٰابٌ حَفِيظٌ. «... و نزد ما كتابى است كه همهچيز در آن محفوظ است» ق/ ٤.