شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٢٤٧ - مِثْلِ (بقره/ ١٩٤ )
١
مِثْلِ : (بقره/ ١٩٤.) ○
به كسر ميم به معنى «مانند و نظير» و جمع آن «امثال» است.
آيۀ مورد بحث، يك دستور كلى و عمومى را صادر كرده است و آن اينكه مقابله به مثل وظيفه هر فرد مسلمان است و به هركس اجازه داده شده كه در مقابل ستمگر بهپا خيزد و به هماناندازه كه به او تجاوز شده پاسخ گويد.
اين كار طبق قوانين آفرينش است، حتى سلولهاى بدن در مقابل ميكربهاى مهاجم مىايستند و از تعدى و تجاوز آنها به كشور تن جلوگيرى مىكنند. اسلام نيز مقابله به مثل را - برخلاف مسيحيت كنونى - تأييد كرده است، البته اين سخن با مسألۀ عفو و گذشت منافاتى ندارد. (ج ١٩/٢-٢٠.)
مثله : (شورى/ ١١.) *
در قبل گفتيم كه «مثل» به معنى «مانند و نظير» است. در اين آيه دربارۀ صفات خدا مىخوانيم:
با توجه به اينكه «كاف» در جملۀ فوق (كمثله) كاف تشبيه است و به معنى «مثل» مىآيد معناى كلّى جمله چنين مىشود: «همانند مثل او چيزى نيست». اين تكرار سبب شده كه بسيارى از مفسران «كاف» را زايده بدانند كه معمولا براى تأكيد مىآيد و در كلمات فصحا فراوان است. ولى در اينجا تفسير لطيفترى وجود دارد و آن اينكه گاه گفته مىشود: مثل تو از ميدان حوادث فرار نمىكند، يعنى مثل تو با اين شجاعت، با اين عقل
(١) تفسير الميزان، ج ٣٧/١٤.
(○) ... فَمَنِ اِعْتَدىٰ عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اِعْتَدىٰ عَلَيْكُمْ... «... و (بطوركلى) هركس به شما تجاوز كرد، به مانند آن بر او تعدى كنيد...» بقره/ ١٩٤.
(*) لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ... «همانند او (خدا) چيزى نيست» شورى/ ١١.