شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ١٥ - متكبّر (حشر/ ٢٣ )
مىرود و آن دارا بودن بزرگى و كارهاى نيك و صفات پسنديدۀ فراوان است و ديگرى نكوهيده و مذموم كه در مورد غيرخدا به كار مىرود و آن اين است كه افراد كوچك و كممقدار ادعاى بزرگى كنند و صفاتى را كه ندارند به خود نسبت دهند و از آنجا كه عظمت و بزرگى تنها شايستۀ مقام خداست اين واژه به معنى ممدوحش تنها دربارۀ او به كار مىرود و هرگاه در غير مورد او به كار رود به معنى مذموم است، چنانكه در آيۀ ٢٧ سورۀ مؤمن مىخوانيم*
موسى اين سخن را با قاطعيت و اطمينانى كه مولود از ايمان نيرومند و اتكاى او بر ذات پاك پروردگار بود بيان كرد.
اين گفتار موسى (ع) بخوبى نشان مىدهد افرادى كه داراى اين دو ويژگى (تكبّر و عدم ايمان به روز قيامت) باشند، آدمهاى خطرناكى محسوب مىشوند و بايد از چنين افرادى به خدا پناه برد.
تكبّر سبب مىشود كه انسان جز خود و افكار خودش را نبيند، آيات و معجزات خدا را سحر بخواند، مصلحان را مفسد و اندرز دوستان و اطرافيان را ناچيز بشمرد. (ج ٨٠/٢٠، ج ٥٥٤/٢٣.)
مُسْتَكْبِراً : (جاثيه/ ٨.) ●
از «استكبار» (بزرگىجستن) و در اصل از ريشۀ «كبر» به معنى خود را بزرگتر از ديگران دانستن است.
خداوند در اين آيه كسانى را كه بر اثر تكبّر، از آيات الهى روى برمىگردانند و همچنين
- را اصلاح مىكند، او شايستۀ بزرگى است...». حشر/ ٢٣.
(*) وَ قٰالَ مُوسىٰ إِنِّي عُذْتُ بِرَبِّي وَ رَبِّكُمْ مِنْ كُلِّ مُتَكَبِّرٍ لاٰ يُؤْمِنُ بِيَوْمِ اَلْحِسٰابِ. مؤمن/ ٢٧.
(●) وَيْلٌ لِكُلِّ أَفّٰاكٍ أَثِيمٍ، يَسْمَعُ آيٰاتِ اَللّٰهِ تُتْلىٰ عَلَيْهِ ثُمَّ يُصِرُّ مُسْتَكْبِراً كَأَنْ لَمْ يَسْمَعْهٰا فَبَشِّرْهُ بِعَذٰابٍ أَلِيمٍ. جاثيه/ ٧ و ٨.