شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ١٤٢ - ك و ن
*
مكانة: (زمر/ ٣٩.) ○
در اينكه «مكانة» از چه مادهاى است؟ و چه معنى دارد، غالب مفسران و ارباب لغت آن را به معنى «محل و جايگاه و منزلت» و از مادّۀ «كون» دانستهاند، ولى تصريح مىكنند چون واژۀ مكان زياد به اين صورت استعمال شده تصور شده «ميم» در آن اصلى است و لذا جمع مكسر آن را «امكنه» آوردهاند، ولى در لسان العرب اين احتمال نيز داده شده كه از مادّۀ «مكنة» و «تمكن» بوده باشد كه به معنى «توانايى و قدرت» است.
بههرحال در صورت اول مفهوم آيۀ مورد بحث اين مىشود كه شما بر موضع خود باشيد و در صورت دوم معنى اين مىشود كه هرچه در توان داريد انجام دهيد.
نظير آيۀ مورد بحث در سورۀ هود آمده است، آنجا كه شعيب بدون اينكه از سخنان زننده و توهينهاى قومش از جا دربرود، با همان منطق شيوا و بيان رسا به آنها مىگويد:
«مكانة» در آيۀ فوق، مصدر يا اسم مصدر به معنى «قدرت بر چيزى داشتن» است.
گاهى «مكانة» به معنى «محل توقف» آمده، چنانكه در آيۀ ٦٧ سورۀ يس مىخوانيم:
وَ لَوْ نَشٰاءُ لَمَسَخْنٰاهُمْ عَلىٰ مَكٰانَتِهِمْ...
«مكانة» در آيۀ فوق به معنى «محل توقف» است و اشاره به اين است كه خدا مىتواند كفار و مجرمان را در همان محل توقفشان (مكانتهم) از شكل انسانى بيرون برد و آنها را تغيير صورت دهد و هم اينكه توانايى بر حركت نداشته باشند، درست مانند مجسمههاى
(*) در اين باره به تفسير نمونه، جلد ٤١٧/٢ و جلد ٦٢/١٣ مراجعه فرماييد.
(○) قُلْ يٰا قَوْمِ اِعْمَلُوا عَلىٰ مَكٰانَتِكُمْ إِنِّي عٰامِلٌ فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ. «بگو اى قوم من، شما هرچه در توان داريد انجام دهيد، من نيز به وظيفۀ خود عمل مىكنم، امّا بزودى خواهيد دانست» زمر/ ٣٩.