شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ١٢٦ - ك ن ز
بنابراين در مفهوم آن جمعآورى و نگاهدارى و گاهى پنهان كردن نيز افتاده است.
آيۀ مورد بحث، صريحا ثروتاندوزى و گنجينهسازى اموال را تحريم كرده است و به مسلمانان دستور مىدهد كه اموال خويش را در راه خدا و در طريق بهرهگيرى بندگان خدا به كار اندازند و از اندوختن و ذخيره كردن و خارج ساختن آنها از گردش معاملات بشدت بپرهيزند، در غير اين صورت بايد منتظر عذاب دردناكى باشند.
جمع كنز، «كنوز» است، چنانكه دربارۀ گنجهايى كه خداوند به قارون داده است، مىخوانيم:
بههرحال اين سؤال پيش مىآيد كه آيا هرگونه گردآورى ثروت اضافه بر نيازمنديهاى زندگى «كنز» محسوب مىشود و طبق آيۀ ٣٤ سورۀ توبه - كه در پيش گذشت - حرام است؟ يا اينكه اين حكم مربوط به آغاز اسلام و قبل از نزول حكم زكات بوده و سپس با نزول حكم زكات برداشته شده؟
و يا اينكه اصولا آنچه واجب است پرداختن زكات سالانه است و نه غير آن، بنابراين هرگاه انسان اموالى را جمعآورى كند و هر سال مرتبا ماليات اسلامى آن يعنى زكات را بپردازد مشمول آن آيه نخواهد بود.
در بسيارى از روايات كه در منابع شيعه و اهل تسنن وارد شده تفسير سوم به چشم مىخورد، مثلا در حديثى از پيامبر (ص) مىخوانيم: «هر مال كه زكات آن را بپردازى كنز نيست»١
ولى روايات ديگرى در منابع اسلامى مشاهده مىكنيم كه مضمون آن با تفسير آيه، ظاهرا و در بدو نظر سازگار نيست، از جمله حديثى است كه در مجمع البيان از على (ع) نقل شده كه فرمود: «هرچه از چهار هزار (درهم) - كه ظاهرا اشاره به مخارج يك سال است - بيشتر باشد «كنز» است، خواه زكاتش را بپردازند يا نه، و آنچه كمتر از آن باشد نفقه و هزينۀ
(١) المنار، ج ٤٠٤/١٠.