شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ١١٤ - كَلِمَةُ (انعام/ ١١٥ )
و امّا منظور از «كلمة باقية»، حضرت ابراهيم (ع) است كه در ميان فرزندان خود، كلمۀ توحيد، يعنى سخن پاينده را قرار داد كه هميشه موحدى در ميان آنان است و از امام صادق (ع) روايت شده كه مراد امامت است كه تا روز قيامت باقى خواهد بود*
كَلِمَةً طَيِّبَةً : (ابراهيم/ ٢٤.) ○
بعضى از مفسران «كلمۀ طيّبه» را به كلمۀ توحيد و جملۀ لا اله الاّ اللّه تفسير كردهاند، در حالى كه بعضى ديگر آن را اشاره به اوامر و فرمانهاى الهى مىدانند و بعضى ديگر آن را ايمان مىدانند كه محتوا و مفهوم لا اله الاّ اللّه است و بعضى ديگر آن را به شخص «مؤمن» تفسير كردهاند و نيز بعضى روش و برنامههاى سازنده را در تفسير آن آوردهاند١
ولى با توجه به وسعت مفهوم و محتواى كلمۀ طيّبه، مىتوان گفت همۀ اينها را شامل مىشود، زيرا «كلمة» به معنى وسيع، همۀ موجودات را دربر مىگيرد و به همين دليل بر مخلوقات «كلمة اللّه» گفته مىشود.
كلمۀ «طيّب» نيز هرگونه پاك و پاكيزه را شامل مىشود و خداوند در آيۀ مورد بحث، كلمۀ طيّبه را به درخت پاكيزهاى تشبيه كرده است و به گفتۀ تفسير الميزان، مراد عقايد حقّهاى است كه ريشهاش در اعماق قلب و در نهاد بشر جاى دارد؛ در مقابل كلمۀ طيبه، «كلمة خبيثه» است كه به درخت ناپاكى تشبيه شده كه از زمين كنده مىشود و قرار و ثباتى ندارد و در برابر طوفانها هر روز به گوشهاى پرتاب مىشود.
كلمۀ خبيثه، همان كفر و شرك و همان گفتار زشت و شوم و برنامههاى گمراهكننده و خلاصه هرچيز خبيث و ناپاك است.
(*) تبيين اللغات لتبيان الايات، ج ٣٧٦/٢.
(○) أَ لَمْ تَرَ كَيْفَ ضَرَبَ اَللّٰهُ مَثَلاً كَلِمَةً طَيِّبَةً كَشَجَرَةٍ طَيِّبَةٍ... «آيا نديدى چگونه خداوند كلمۀ طيّبه (و گفتار پاكيزه) را به درخت پاكيزهاى تشبيه كرده است...» ابراهيم/ ٢٤.
(١) تفسيرهاى: مجمع البيان، قرطبى، فى ظلال و تفسير فخر رازى.