شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ١١٠ - ك ل ل ا
ك ل ل ا
كَلاّٰ : (مؤمنون/ ١٠٠.) *
در ميان علماى ادب عربى و مفسران، معروف اين است كه «كلاّ» حرف ردع و انكار است (هرگز، نه چنين، ابدا) و براى منع و جلوگيرى و ابطال گفتار طرف مقابل مىآيد و در واقع نقطه مقابل «اى» (آرى) است كه براى تصديق مىباشد و بههرحال معنى آن نفى يا نهى نسبت به مطالب قبل است، ولى بعضى گفتهاند كه در معانى ديگرى نيز بهطور ندرت استعمال مىشود كه سه معنى را نام بردهاند: «تأكيد» و «الا» استفتاحيه و «حرف جواب به منزلۀ نعم» كه هركدام را بعضى برگزيدهاند١
در آيۀ ٢٣ سورۀ عبس مىخوانيم:
بعضى «كلاّ» را در آيۀ فوق به معنى «حقا» تفسير كردهاند٢
(*) لَعَلِّي أَعْمَلُ صٰالِحاً فِيمٰا تَرَكْتُ كَلاّٰ... «شايد در آنچه ترك كردم (و كوتاهى نمودم) عمل صالحى انجام دهم (به او مىگويند) چنين نيست...» مؤمنون/ ١٠٠.
(١) مجمع البحرين.
(٢) اين سخن را طبرسى در مجمع البيان با توجه به آيۀ ٥ سورۀ تكاثر - كَلاّٰ لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ اَلْيَقِينِ «چنان نيست كه شما خيال مىكنيد اگر شما علم اليقين (به آخرت) داشتيد (به سراغ اين موهومات و تفاخرها نمىرفتيد)» - نقل مىكند و مىگويد در اينگونه موارد براى تأكيد و به معنى «حقا» آمده است.