شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ١٠٦ - متكلّفين (ص/ ٨٦ )
در آيۀ ٢٣٣ سورۀ بقره در مورد انجام وظايف والدين نسبت به فرزند نوزاد، حدود وظايف را به اندازۀ توانايى آنها تعيين فرموده است، زيرا خداوند هيچ وظيفهاى براى هيچكس بيش از حدّ توانايى او قرار نمىدهد:
(ج ١٣٣/٢ و ٢٩٤.)
متكلّفين : (ص/ ٨٦.) ●
اسم فاعل از «تكلّف» است و در اصل به معنى كسى است كه كارى را برعهده گيرد و خود را در رنج و سختى بيندازد و در آيۀ مورد بحث مىخوانيم كه يكى از افتخارات پيامبر (ص) اين است كه از متكلّفان نيست، زيرا سخنانش مقرون به دليل و منطق است و هيچگونه تكلّفى در آن وجود ندارد، يعنى عباراتش روشن و سخنانش خالى از هرگونه ابهام و پيچيدگى است
در روايات اسلامى بحثهاى فراوانى دربارۀ نشانههاى «متكلّفين» و علايم آنها آمده است.
در حديثى كه از پيامبر (ص) نقل شده، مىخوانيم: «متكلّف سه نشانه دارد: پيوسته با كسانى كه مافوق او هستند نزاع و پرخاشگرى مىكند و به دنبال امورى است كه به آن هرگز نمىرسد و سخن از مطالبى مىگويد كه از آن آگاهى ندارد»١
همين مضمون به عبارت ديگرى از امام صادق (ع) در كلمات لقمان حكيم نيز آمده است.
(●) قُلْ مٰا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ وَ مٰا أَنَا مِنَ اَلْمُتَكَلِّفِينَ. «بگو: (اى پيامبر) من از شما هيچ پاداشى نمىطلبم و من از متكلّفين نيستم» ص/ ٨٦.
(١) جوامع الجامع (به نقل از تفسير الميزان، ج ٢٤٣/١٧).