شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ١٤٨ - ذو القرنين (كهف٨٣/ )
نوشتهاند،ولى روايات مشهور و صحيح دوازده هزار نفر را تأييد مىكنند كه در هيچيك از جنگهاى اسلامى تا آن روز اين عدد سابقه نداشت،آنچنان كه بعضى از مسلمانان مغرورانه مىگفتند:«هيچگاه بااينهمه جمعيت امروز شكست نخواهيم خورد».
امّا اين انبوه جمعيّت كه گروهى از آنها از افراد تازهمسلمان و ساخته نشده بودند،موجب فرار لشكر و شكست ابتدائى شد،ولى سرانجام لطف خدا آنها را نجات داد.
اين شكست ابتدائى چنان بود كه قرآن مىگويد:«زمين باآنهمه وسعتش بر شما تنگ شد».(ج ٣٣٧/٧-٣٣٨.)
مَرْحَبا:(ص٥٩/.)[*]
كلمهاى است كه به هنگام خوشامد گفتن به ميهمان گفته مىشود و«لا مرحبا»ضد آن است كه در آيۀ مورد بحث به كار رفته،اين كلمه مصدر از مادّۀ«رحب»به معنى«وسعت مكان» است،يعنى بفرماييد كه در مكان وسيع و مناسبى وارد شدهايد و معادل آن در فارسى جملۀ «خوش آمديد»مىباشد.
به هر حال آيۀ مورد بحث اشاره به سرنوشت شوم و كيفرهاى گوناگون طاغيان و سركشان كرده و مىفرمايد:
«(به آنها گفته مىشود)اين فوجى است كه همراه شما وارد دوزخ مىشوند(اينها همان رؤساى ضلالند)خوشامد بر آنها مباد،همگى در آتش خواهند رفت».(ج ٣٢٢/١٩.)
ر ح ق
رَحيق:(مطففين٢٥/.)[**]
غالب مفسران«رحيق»را به معنى«شراب خالص»گرفتهاند،شرابى كه هيچگونه غش و ناخالصى و آلودگى در آن وجود ندارد،شراب طهورى كه مانند شراب آلوده و شيطانى دنيا، معصيتزا و جنون آفرين نيست،بلكه هوش و عقل و نشاط و عشق و صفا مىآفريند.
آيۀ مورد بحث بخشى از پاداشهاى عظيم ابرار و نيكان را بيان مىكند و مىفرمايد:
*)هٰذٰا فَوْجٌ مُقْتَحِمٌ مَعَكُمْ لاٰ مَرْحَباً بِهِمْ إِنَّهُمْ صٰالُوا النّٰارِ.ص٥٩/.
**)يُسْقَوْنَ مِنْ رَحِيقٍ مَخْتُومٍ.مطففين٢٥/.