«هنگامى كه على(ع)با مشكلى روبرو مى‌شد به نماز برمى‌خاست و پس از نماز به دنبال حل مشكل مى‌رفت و اين آيه را تلاوت مى‌فرمود:وَ اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاٰةِ...»[١].

بنابراين آيات مورد بحث(بقره٤٥/ و ١٥٣.)در حقيقت به دو اصل تكيه مى‌كند،يكى اتكاى به خداوند كه نماز مظهر آن است و ديگرى مسئله خود يارى و اتكاى به نفس كه به عنوان صبر از آن ياد شده است،به عبارت ديگر،براى پيشرفت و پيروزى بر مشكلات،دو ركن اساسى لازم است،يكى پايگاه نيرومند درونى و ديگر تكيه‌گاه محكم برونى،در آيات مورد بحث به اين دو ركن اساسى با تعبير«صبر»و«صلات»اشاره شده است:صبر آن حالت استقامت و شكيبايى و ايستادگى در جبهۀ مشكلات است،و نماز پيوندى است با خدا و وسيلۀ ارتباطى است با اين تكيه‌گاه محكم.

گرچه كلمۀ«صبر»در روايات فراوانى به روزه تفسير شده است،ولى مسلما منحصر به روزه نيست،بلكه روزه به عنوان يك مصداق بارز و روشن آن است،زيرا انسان در پرتو اين عبادت بزرگ اراده‌اى نيرومند و ايمانى استوار پيدا مى‌كند و حاكميت عقلش بر هوسهايش مسلم مى‌شود.[*](ج ٢١٨/١ و ٥١٩-٥٢٠.)

صبر جميل چيست؟:(معارج٥/.)[**]

شكيبايى در برابر حوادث سخت و طوفانهاى سنگين نشانۀ شخصيت و وسعت روح آدمى است،آن‌چنان وسعتى كه حوادث بزرگ را در خود جاى مى‌دهد و لرزان نمى‌شود.

صبر و استقامتى كه تداوم داشته باشد يأس و نوميدى به آن راه نمى‌يابد و موجب بى‌تابى و جزع و آه و ناله نمى‌شود،يك نسيم ملايم مى‌تواند آب استخر كوچكى را به حركت در آورد،اما اقيانوسهاى بزرگ،بزرگترين طوفانها را هم در خود مى‌پذيرند و آرامش آنها بر هم نمى‌خورد.

گاه انسان ظاهرا شكيبايى مى‌كند،ولى چهرۀ اين شكيبايى را با گفتن سخنان زننده كه نشانۀ ناسپاسى و عدم تحمل حادثه است زشت و بدنما مى‌سازد.

اما افراد با ايمان و قوى‌الاراده و پرظرفيت كسانى هستند كه در اين گونه حوادث هرگز

[١]اصول كافى،به نقل از امام صادق(ع).

*) براى اطلاع و توضيح بيشتر دربارۀ«صبر و صلات»به جلد نهم،صفحه ٢٧٢ تفسير نمونه رجوع فرماييد.

[**]فَاصْبِرْ صَبْراً جَمِيلاً.«بنابراين صبر جميل پيشه كن»معارج٥/.