شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٨٩ - ذكر (نجم٢٩/ )
صفوف مؤمنان باشند.(ج ٥١٥/١٤ و ٥١٨.)
ذقن
اَذقان:(اسراء١٠٩/.)[*]
جمع«ذَقَن»به معنى«چانه»است و به قولى نيز به تمام صورت از جهت تعبير جزء به كلّ اطلاق مىشود،آيه در توصيف عاشقان حق است،مىگويد:
«آنها(بىاختيار )به زمين مىافتند(و سجده مىكنند)و اشك مىريزند و هر زمان خشوعشان فزونتر مىشود»اسراء١٠٩/.
مىدانيم كه به هنگام سجده كردن،كسى چانه بر زمين نمىگذارد،اما تعبير آيه اشاره به اين است كه آنها با تمام صورت در پيشگاه خدا بر زمين مىافتند،حتى چانه كه آخرين عضوى است كه به هنگام سجده ممكن است به زمين برسد در پيشگاه با عظمتش بر زمين قرار مىگيرد.
بعضى از مفسران اين احتمال را نيز دادهاند كه در سجده معمولى،انسان نخست پيشانى بر خاك مىنهد ولى كسى كه همچون مدهوشان بر خاك مىافتد اول چانۀ او بر زمين قرار مىگيرد.
(ج ٣٢٠/١٢.)
ذ ك ر
ذكر:(نجم٢٩/.)[**]
منظور از«ذكر»به عقيدۀ بعضى از مفسران،قرآن مجيد است،زيرا اين كلمه بههمينصورت كراراً در قرآن در همين معنى بهكاررفتهاست[١]،ولى مانعى ندارد كه منظور معنى لغوى آن يعنى هرگونه يادآورى بوده باشد كه شامل آيات قرآن و ساير انذارهاى پيامبر اكرم(ص)و رهبران الهى مىشود.
[*]وَ يَخِرُّونَ لِلْأَذْقٰانِ يَبْكُونَ وَ يَزِيدُهُمْ خُشُوعاً.اسراء١٠٩/.
[**]فَأَعْرِضْ عَنْ مَنْ تَوَلّٰى عَنْ ذِكْرِنٰا وَ لَمْ يُرِدْ إِلاَّ الْحَيٰاةَ الدُّنْيٰا.«حال كه چنين است از اينها كه از ذكر ما روى مىگردانندو جز زندگى مادى دنيا را نمىطلبند اعراض كن»نجم٢٩/.
[١] نحل٤٤/،فصلت٤١/،زخرف٤٤/،قمر٢٥/،در عين حال واژه«ذكر»به معنى مطلق يادآورى نيز در قرآن كراراًبهكاررفتهاست .