شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٧٩ - ذبيح اللّ١٦٤٨ ه كيست؟
قربانى از سوى خدا براى ابراهيم فرستاده شد؟ مفسران گفتگوهاى فراوانى دارند،ولى هيچ مانعى ندارد كه تمام اين جهات در ذبح عظيم جمع،و از ديدگاههاى مختلف داراى عظمت باشد.
يكى از نشانههاى عظمت اين ذبح آن است كه با گذشت زمان،سال به سال وسعت بيشترى يافته،و الآن در هر سال بيش از يكميليون به ياد آن ذبح عظيم ذبح مىكنند و خاطرهاش را زنده نگه مىدارند.(ج ١١٦/١٩.)
ذبيح اللّٰه كيست؟
در اين كه كداميك از فرزندان ابراهيم(ع)(اسماعيل يا اسحاق)به قربانگاه برده شد و لقب«ذبيح اللّه»يافت،در ميان مفسران سخت گفتگوست،گروهى«اسحاق»را«ذبيح» مىدانند و جمعى«اسماعيل»را،نظر اول را بسيارى از مفسران اهل سنّت و نظر دوم را مفسران شيعه برگزيدهاند.
امّا آنچه با ظواهر آيات مختلف قرآن هماهنگ است اين است كه ذبيح«اسماعيل»بوده است،زيرا:
اولاً،در يك جا مىخوانيم:وَ بَشَّرْنٰاهُ بِإِسْحٰاقَ نَبِيًّا مِنَ الصّٰالِحِينَ.«ما او را بشارت به اسحاق داديم كه پيامبرى بود از صالحان»صافات١١٢/.
اين تعبير بخوبى نشان مىدهد كه خداوند بشارت به تولد اسحاق را بعد از اين ماجرا و به خاطر فداكاريهاى ابراهيم به او داد،بنابراين ماجراى ذبح مربوط به او نبود.
بعلاوه هنگامى كه نبوت كسى را بشارت مىدهد،مفهومش اين است كه زنده مىماند و اين با مسئله ذبح در كودكى سازگار نيست.
ثانياً،در آيۀ ٧١ سورۀ هود مىخوانيم:فَبَشَّرْنٰاهٰا بِإِسْحٰاقَ وَ مِنْ وَرٰاءِ إِسْحٰاقَ يَعْقُوبَ.
«...پس،آن زن(زن ابراهيم«ساره»)را به فرزندى به نام اسحاق بشارت داديم و نيز به تولد يعقوب بعد از اسحاق».
اين آيه نشان مىدهد كه ابراهيم مطمئن بود اسحاق مىماند و فرزندى همچون يعقوب از او به وجود مىآيد،بنابراين نوبتى براى ذبح باقى نخواهدماند.
كسانى كه ذبيح را«اسحاق»مىدانند در حقيقت اين آيه را ناديده گرفتهاند.
ثالثاً،روايات بسيارى در منابع اسلامى آمده است كه نشان مىدهد ذبيح«اسماعيل»بوده