شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٣٦ - شَهيق (ملك٧/ )
انسانها در سير تكاملى خود بهسوى آن پيش مىروند.(ج ٢٣٠/٩.)
ش ه ر
اَشْهُر حُرُم:(توبه٥/.)[*]
جمع شهر[ماه،جمع قلّة:اشهر و كثرة:شهور]و شهر نيز به معنى«هلال»و به جهت شهرت و نمايان بودنش به اين نام ناميده شده است و به قول«ابن فارس»سه روز اول ماه را به اين نام خواندهاند،و واژۀ«حرم»:جمع«حرام»آنچه احترام و بزرگداشت آن واجب است و خلاصه،محروم در حال احرام و اصل در معنى منع است.[**]
به هر حال،آيۀ مورد بحث پس از پايان مدت مهلت مشركان،يعنى پس از چهار ماه، شديدترين دستور را دربارۀ آنها صادر كرده است و مىگويد:
«هنگامى كه ماههاى حرام پايان گرفت مشركان را هركجا يافتيد به قتل برسانيد...» اين شدت عمل به خاطر آن است كه برنامه اسلام،ريشه كن ساختن بتپرستى از روى كره زمين بوده است،ولى اين شدت و خشونت نه به مفهوم اين است كه راه بازگشت به روى آنها بسته شده باشد،بلكه در هر حال و در هر لحظه بخواهند مىتوانند جهت خود را تغيير دهند.
و اما دربارۀ«اشهر حرم»اگرچه مفسران پيرامون آن بسيار صحبت كردهاند،ولى با توجه به آيات گذشته،ظاهر اين است كه منظور از آن،همان چهار ماه مهلت است كه براى مشركان مقرر شده كه آغاز آن روز دهم ذىالحجه سال نهم هجرى و پايان آن روز دهم ماه ربيع الثانى سال بعد بود،و اين تفسير را بسيارى از محققان پذيرفتهاند و مهمتر اين كه در روايات متعددى نيز به آن تصريح شده است[١].(ج ٢٩٢/٧ تا ٢٩٤.)
ش ه ق
شَهيق:(ملك٧/.)[***]
در اصل به معناى صداى زشت و منكرى،همچون صداى الاغ است و از«شهوق»به معنى
[*]فَإِذَا انْسَلَخَ الْأَشْهُرُ الْحُرُمُ فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ...توبه٥/.
[**] تبيين اللغات لتبيان الآيات،مادّۀ«شهر و حرم».
[١] در تفسير نور الثقلين،جلد ٢،ذيل آيۀ مورد بحث چند حديث در اين زمينه نقل شده است.
[***]إِذٰا أُلْقُوا فِيهٰا سَمِعُوا لَهٰا شَهِيقاً وَ هِيَ تَفُورُ.«هنگامى كه در آن افكنده مىشوند صداى وحشتناكى از آن مىشنوند واين در حالى است كه پيوسته مىجوشد»ملك٧/.