شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٣٩٤ - اسلام (آل عمران١٩/ )
نيّت را در همه چيز خالص مىكند»[١].
دربارۀ اهميت قلب سليم همين بسكه قرآن مجيد آن را تنها سرمايه نجات روز قيامت شمرده است،چنان كه در سورۀ شعراء آيۀ ٨٨ و ٨٩ از زبان حضرت ابراهيم(ع)مىخوانيم:
يَوْمَ لاٰ يَنْفَعُ مٰالٌ وَ لاٰ بَنُونَ، إِلاّٰ مَنْ أَتَى اللّٰهَ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ.«روزى كه مال و فرزندان،به حال انسان سودى نمىبخشند،تنها كسى سود برد كه با قلب سليم(با دلى خالص و منزه از شرك و فريب) در پيشگاه خداوند حضور يابد»[*].(ج ٨٨/١٩.)
اسلام:(آل عمران١٩/.)[**]
واژۀ«اسلام»به معنى«تسليم»است و منظور،تسليم در برابر خداست،بنابراين معنى جملۀ«إِنَّ الدِّينَ عِنْدَ اللّٰهِ الْإِسْلاٰمُ...»در آيۀ مورد بحث اين است كه آيين حقيقى در پيشگاه خدا همان «تسليم در برابر فرمان او،و حقيقت»است و در واقع روح دين در همۀ زمانها،چيزى جز تسليم در برابر حقيقت نبوده است،منتها از آنجا كه پيامبر اكرم(ص)عالىترين نمونه آن بوده است،نام «اسلام»برآن انتخاب شده.
امير مؤمنان على(ع)در گفتارى كه در كلمات قصار نهج البلاغه از او نقل شده،اين حقيقت را ضمن بيان عميقى روشن ساخته است:
لأنسبنّ الاسلام نسبة لم ينسبها احد قبلى:الاسلام هو التّسليم،و التّسليم هو اليقين،و اليقين هو التّصديق،و التّصديق هو الاقرار،و الاقرار هو الاداء و الاداء هو العمل.
در اين عبارت،امام(ع)نخست مىفرمايد:
مىخواهم«اسلام»را آنچنان تفسير كنم كه هيچكس نكرده باشد،سپس شش مرحله براى اسلام بيان فرموده است:
نخست مىفرمايد:
«اسلام»همان«تسليم در برابر حق»است،سپس اضافه مىكند:«تسليم»بدون«يقين» ممكن نيست(زيرا تسليم بدون يقين،تسليم كوركورانه است نه عالمانه)،بعد مىفرمايد:يقين هم «تصديق»است(يعنى تنها علم و دانايى كافى نيست،بلكه به دنبال آن،اعتقاد و تصديق قلبى
[١]مأخذ پيشين.
*) دربارۀ«قلب سليم»بحث مشروحى در جلد ١٥،صفحه ٢٧٣،تفسير نمونه شده است.
[**]إِنَّ الدِّينَ عِنْدَ اللّٰهِ الْإِسْلاٰمُ...«دين در نزد خدا،اسلام(و تسليم در برابر حق)است...»آل عمران١٩/.