شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٤٩ - تَدَلّى (نجم٨/ )
امام صادق(ع)دربارۀ آن مىفرمايد:
«اما رشوه در قضاوت،كفر به خداوند بزرگ است[١]» و در حديث معروفى كه از رسول خدا(ص)نقل شده چنين مىخوانيم:
«خداوند گيرندۀ و دهندۀ رشوه و آنكس كه واسطه ميان آن دو است از رحمت خود دور گرداند» به هر حال اين آيه با صراحت مىگويد:اگر كسانى از طريق رشوه در دادگاه حاكم شوند، مال مورد نزاع بر آنان حرام خواهد بود و حاكميت ظاهرى در دادگاه،اموال را حلال نمىكند.
بنابراين منظور از كلمۀ«اِدْلاء»در اين جا رشوه دادن به حاكمان مىباشد و اين كنايۀ لطيفى است كه حكم مورد نظر رشوهدهنده را به منزلۀ آب ته چاه قرار داده كه بهوسيلۀ رشوه كشيده مىشود.[*]
اصولاً واژۀ«دَلْو»به معنى پوستى است مانند كيسه كه در چاه براى بيرون آوردن آب يا خاك اندازند و يا به عبارت ديگر آلتى است براى كشيدن آب و از آن«فعل»ساختهاند.[**]
(ج ١/٢ و ٢،ج ٣٥٤/٩.)
تَدَلّى:(نجم٨/.)[***]
از«تدلّى»گرفته شده(بر وزن تجلّى)و«راغب»در مفردات مىگويد:به معنى«نزديك شدن»است.ثُمَّ دَنٰا فَتَدَلّٰى.«سپس نزديكتر و نزديكتر شد»نجم٨/.بنابراين تأكيدى است براى جملۀ«دنى»كه قبل از آن آمده،و هر دو به يك معنى است،در حالى كه بعضى در ميان اين دو تفاوت قائل شدهاند و گفتهاند«تدلى»به معنى«وابستگى و تعلق و آويزان شدن»است همچون وابستگى ميوه به درخت،لذا به ميوههايى كه از درخت آويزان است«دوالى»مىگويند[٢].
تفسير نمونه با ذكر دلايلى چند مىگويد منظور از اين آيات شهود باطنى خاصى نسبت به ذات پاك خداست كه براى پيامبر(ص)در صحنه معراج تكرار شده است.
[١]وسائل،ج ١٢ باب ٥.
[*] الميزان.
[**] تبيين اللغات لتبيان الآيات،مادّۀ«دلو».
[***]ثُمَّ دَنٰا فَتَدَلّٰىفَكٰانَ قٰابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنىٰ.«سپس نزديكتر و نزديكتر شد تا آنكه فاصلة او به اندازۀ دو كمان يا كمتربود».نجم٨/ و ٩.
[٢] اقتباس از«روح البيان»ذيل آيات مورد بحث.