شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٢٥ - تُشْمِت (اعراف١٥٠/ )
-٥٥،ج ٤٠٩/٢٣.)
مِشكات:(نور٣٥/.)[*]
در اصل به معنى روزنه و محل كوچكى است كه در ديوار ايجاد مىكردند و چراغهاى معمول قديم را براى محفوظ ماندن از مزاحمت باد و طوفان در آن مىنهادند و گاه از داخل اتاق طاقچۀ كوچكى درست مىكردند و طرفى را كه در بيرون اتاق و مشرف به حياط بود با شيشهاى مىپوشاندند،تا هم داخل اتاق روشن شود و هم صحن حياط،و در ضمن از باد و طوفان مصون بماند و نيز به محفظههاى شيشهاى كه به صورت مكعب مستطيلى مىساختند و درى داشت و در بالاى آن روزنهاى براى خروج هوا،و چراغ را در آن مىنهادند،گفته شده است.
كوتاه سخن اين كه:«مشكاة»محفظهاى براى چراغ در مقابل حملۀ باد و طوفان بود و از آنجا كه غالبا در ديوار ايجاد مىشد نور چراغ را متمركز مىساخت و نيز منعكس مىكرد.
(ج ٤٧٦/١٤.)
ش م ت
تُشْمِت:(اعراف١٥٠/.)[**]
در اصل از«شماتة»گرفته شده كه به معنى«سرزنش كردن و در غم ديگرى شادى كردن» است[شمت،يشمت،شماتة].
آيۀ مورد بحث عكس العمل شديد موسى(ع)را با گوسالهپرستان و درگيرى او را با برادرش هارون بازگو مىكند،آنجا كه موسى خشم شديد خود را آشكار ساخت و بىدرنگ الواح تورات را از دست خود بيفكند و به سراغ برادرش هارون رفت و سر و ريش او را گرفت و بهسوى خود كشيد و او را مورد سرزنش و ملامت قرار داد و بر او بانگ زد كه آيا در حفظ عقايد جامعۀ بنى اسرائيل كوتاهى كردى و با فرمان من مخالفت نمودى؟[١]اين واكنش شديد و اظهار خشم اثر تربيتى فوقالعادهاى در بنى اسرائيل گذارد و صحنه را
[*]اَللّٰهُ نُورُ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ مَثَلُ نُورِهِ كَمِشْكٰاةٍ فِيهٰا مِصْبٰاحٌ...«خداوند نور آسمانها و زمين است،مثل نور خداوندهمانند چراغدانى است كه در آن چراغى(پرفروغ )باشد...»نور٣٥/.
[**]...قٰالَ ابْنَ أُمَّ إِنَّ الْقَوْمَ اسْتَضْعَفُونِي وَ كٰادُوا يَقْتُلُونَنِي فَلاٰ تُشْمِتْ بِيَ الْأَعْدٰاءَ...اعراف١٥٠/.
[١] سوره طه،آيه ٩٢-٩٣.