شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٧ - دِهاق (نبأ٣٤/ )
بدگويى كردهايد! شاهد گوياى اين سخن حديث ديگرى است كه به عنوان حديث قدسى نقل شده است، خداوند مىفرمايد:
«اين سخن فرزندان آدم مرا آزار مىدهد كه به دهر دشنام مىگويند،در حالى كه دهر منم! همه چيز به دست من است و شب و روز را من دگرگون مىسازم»[١]» ولى در بعضى از تعبيرات،«دهر»به معنى«ابناءِروزگار »و«مردم زمانه»به كار رفته كه بزرگان از بىوفايى آنها شكوه كردهاند.
و به اين ترتيب براى دهر دو معنى وجود دارد:دهر به معنى«افلاك و روزگار»كه مورد توجه دهريين بوده و آن را حاكم بر نظام هستى و زندگى انسانها مىپنداشتند،و دهر به معنى «مردم عصر و زمان و ابناءِروزگار ».
مسلماً دهر به معنى اول پندارى بيش نيست و اگر باشد اشتباه در تعبير است كه به جاى نام خداوند متعال كه حاكميت بر تمام عالم وجود دارد نام«دهر»را مىبرند،ولى دهر به معنى دوم چيزى است كه بسيارى از پيشوايان و بزرگان آن را مذمت كردهاند،چرا كه مردم عصر خود را فريبكار،بىوفا و متلون مىدانستند! به هر حال قرآن مجيد در پاسخ اين بيهودهگويان جملۀ كوتاه و پرمحتوايى بيان كرده كه در موارد ديگرى از قرآن نيز به چشم مىخورد،مىفرمايد:
«...آنها به اين سخن كه مىگويند معادى نيست و مبدأ جهان نيز دهر است يقين ندارند، بلكه تنها گمان بىپايهاى دارند»(وَ مٰا لَهُمْ بِذٰلِكَ مِنْ عِلْمٍ إِنْ هُمْ إِلاّٰ يَظُنُّونَ)جاثيه٢٤/.
(ج ٢٧٢/٢١-٢٧٣.)
د ه ق
دِهاق:(نبأ٣٤/.)[*]
اين واژه را بسيارى از مفسران و اهل لغت به معنى«لبريز»تفسير كردهاند،ولى«ابن منظور»در«لسان العرب»دو معنى ديگر نيز براى آن نقل كرده:«پىدرپى »و«صاف و زلال».
[١]تفسير قرطبى٥٩٩١/٩.
[*]وَ كَأْساً دِهٰاقاً.نبأ٣٤/.