شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٦٣٢ - صمَد (اخلاص٢/ )
باشد و«تَصْلِيَةُ جَحِيمٍ»اشاره به عذاب قيامت،اين معنى در روايات متعددى نيز از ائمّۀ اهل بيت نقل شده است[١].(ج ٢٨٥/٢٣.)
ص م ت
صٰامِتُون:(اعراف١٩٣/.)[*]
از مادّۀ«صمت»به معنى«خاموش ماندن»است اسم فاعل آن«صامت»و جمع آن «صامتون».اين آيه دربارۀ دعوت بتپرستان و مشركان است كه گروهى از آنها به قدرى لجوج و متعصبند كه هرچه آنها را دعوت به توحيد كنيد،تسليم نمىشوند،مىگويد:
«و هرگاه آنها را بهسوى هدايت دعوت كنيد،از شما پيروى نمىكنند براى آنها تفاوت نمىكند چه آنها را دعوت كنيد و چه خاموش باشيد»اعراف١٩٣/.
اين احتمال نيز هست كه منظور اين باشد اگر شما از آنها تقاضاى هدايت كنيد،تقاضاى شما انجام نخواهد شد به هر حال«براى شما مساوى است،خواه آنها را دعوت بهسوى حق كنيد و يا در برابرشان خاموش باشيد»در هر دو صورت،اين گروه بتپرستان لجوج،دست بردار نيستند.
و به احتمال ديگر معنى جمله اين است:براى شما يكسان است،خواه از«بتها»تقاضاى چيزى كنيد يا خاموش باشيد،در هر دو صورت،نتيجه منفى است،زيرا بتها اثرى در سرنوشت كسى ندارند و قادر به انجام خواسته كسى نيستند.
فخر رازى در تفسير خود در ذيل اين آيه مىنويسد:مشركان هنگامى كه به مشكلى گرفتار مىشدند،ساكت و خاموش بودند،قرآن به آنها مىگويد:خواه در برابر آنها تضرع و زارى كنيد و خواه خاموش بمانيد هيچ تفاوتى نمىكند.(ج ٥٥/٧.)
ص م د
صمَد:(اخلاص٢/.)[**]
براى«صمد»در روايات و كلمات مفسران و ارباب لغت معانى زيادى ذكر شده است:
[١]نور الثقلين،ج ٢٢٩/٥.
[*]...سَوٰاءٌ عَلَيْكُمْ أَ دَعَوْتُمُوهُمْ أَمْ أَنْتُمْ صٰامِتُونَ.اعراف١٩٣/.
[**]اَللّٰهُ الصَّمَدُ.«خداوندى است كه همۀ نيازمندان قصد او مىكنند»اخلاص٢/.