شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٣٤ - يَدُسُّهُ (نحل٥٩/ )
«و تو چه مىدانى آن روز تحققيابنده چيست؟»(وَ مٰا أَدْرٰاكَ مَا الْحَاقَّةُ).
جملۀ بالا تأكيدى بر عظمت حوادث آن روز عظيم است،تا آنجا كه حتّى به پيامبر اسلام(ص)خطاب مىشود كه تو نمىدانى آن روز چگونه است؟و حقيقت همين است كه درك حوادث قيامت براى ما زندانيان زندان دنيا امكانپذير نيست،همان گونه كه درك مسائل مربوط به دنيا براى جنينى كه در شكم مادر است با هيچ بيانى ميسّر نمىباشد.
بعضى از مفسران گفتهاند جملۀ«مٰا أَدْرٰاكَ»در تمام قرآن در جايى گفته شده كه مطلب معلوم و مسلمى است،اما«وَ مٰا يُدْرِيكَ»در مواردى آمده كه نامعلوم است[١].بعضى ديگر از مفسران مانند قرطبى نيز اين معنى را نقل كردهاند.(ج ٤٣٦/٢٤.)
د س ر
دُسُر:(قمر١٣/.)[*]
جمع«دسار»(بر وزن كتاب)چنان كه«راغب»در مفردات مىگويد در اصل به معنى «راندن شديد توأم با قهر»است،قرآن در اين جا به سراغ كشتى نجات نوح رفته،مىفرمايد:
«ما نوح را بر مركبى كه از الواح و«ميخهايى»ساخته شده بود سوار كرديم»(وَ حَمَلْنٰاهُ عَلىٰ ذٰاتِ أَلْوٰاحٍ وَ دُسُرٍ)قمر١٣/.
از آنجا كه ميخ با ضربههاى شديدى كه برآن وارد مىشود در چوب و مانند آن فرومىرود به آن«دسار»گفتهاند،اما بعضى از مفسران اين كلمه را به معنى طناب تفسير كردهاند و اشاره به طنابهاى بادبان كشتى و مانند آن مىدانند،ولى معنى اول مخصوصاً با توجه به ذكر«الواح» صحيحتر به نظر مىرسد.(ج ٣٢/٢٣-٣٣.)
د س س
يَدُسُّهُ:(نحل٥٩/.)[**]
از مادّۀ«دسّ»به معنى«پنهان كردن»[***]و در اصل به معنى«داخل كردن(فروبردن )
[١]مجمع البيان،ج ٣٤٣/١٠.
[*]وَ حَمَلْنٰاهُ عَلىٰ ذٰاتِ أَلْوٰاحٍ وَ دُسُرٍ.قمر١٣/.
[**]...أَ يُمْسِكُهُ عَلىٰ هُونٍ أَمْ يَدُسُّهُ فِي التُّرٰابِ...نحل٥٩/.
[***] لسان التنزيل،مادّه«دس».