را از هم بشكافد! به هر حال آيه مورد بحث فرمان قاطعى به پيامبر(ص)مى‌دهد و مى‌گويد:در برابر هياهوى مشركان و مجرمان ضعف و سستى به خود راه مده و ساكت مباش،بلكه«آشكار آنچه مأموريت دارى بيان كن»و حقايق دين را با صراحت برملا ساز.(ج ١٤٠/١١.)

يُصَدَّعُونَ:(واقعه١٩/.)[*]

از مادّۀ«صداع»(بر وزن حباب)به معنى«سردرد»است.اين واژه در اصل از«صدع»به معنى«شكافتن»است و از آنجا كه انسان وقتى به سردرد شديد دچار مى‌شود گويى مى‌خواهد از شدت درد،سر او بشكافد اين كلمه در اين معنى به‌كاررفته‌است .

آيۀ مورد بحث به نعمتهاى بهشتى كه در انتظار مقربان است اشاره مى‌كند و آن شرابى است براى بهشتيان،اما نه شرابى كه عقل و هوش را ببرد و مستى مى‌آورد،بلكه هنگامى كه بهشتيان آن را مى‌نوشند«نه دردسر مى‌گيرند و نه مست مى‌شوند»تنها يك حالت نشئه روحانى توصيف‌ناپذير به آنها دست مى‌دهد كه تمام وجودشان را در لذتى بى‌نظير فرومى‌برد .(ج ٢١٣/٢٣.)

مُتَصَدِّع:(حشر٢١/.)[**]

از مادّۀ«صدع»به معنى«شكافتن اشياء سفت و محكم»است مانند آهن و شيشه.

آيۀ مورد بحث كه از آخرين آيات سورۀ حشر و ناظر به همۀ آيات قرآن مجيد است پرده از روى اين حقيقت بر مى‌دارد كه نفوذ قرآن به قدرى عميق است كه اگر بر كوهها نازل مى‌شد آنها را مى‌شكافت،اما عجب از اين انسان سنگدل كه گاه مى‌شنود و تكان نمى‌خورد،مى‌فرمايد:

«اگر اين قرآن را بر كوهى نازل مى‌كرديم مى‌ديدى كه در برابر آن خشوع مى‌كند و از خوف خدا مى‌شكافد...»(مُتَصَدِّعاً مِنْ خَشْيَةِ اللّٰهِ)حشر٢١/.

قابل توجه اين كه آيۀ فوق مى‌گويد:كوهها خاشع و خاضع در مقابل قرآن مى‌گشتند و سپس مى‌افزايد:از هم شكافته مى‌شدند،اشاره به اين كه قرآن تدريجا در آنها نفوذ مى‌كرد و هر زمان آثار تازه‌اى از تأثير قرآن در آنها نمايان مى‌گشت،تا آنجا كه تاب و توان را از دست مى‌دادند و همچون عاشق بى‌قرارى واله و شيدا مى‌شدند و سپس از هم مى‌شكافتند.(ج ٥٥٠/٢٣-٥٥١.)

[*]لاٰ يُصَدَّعُونَ عَنْهٰا وَ لاٰ يُنْزِفُونَ.«امّا شرابى كه از آن دردسر نمى‌گيرند و نه مست مى‌شوند»واقعه١٩/.

[**]لَوْ أَنْزَلْنٰا هٰذَا الْقُرْآنَ عَلىٰ جَبَلٍ لَرَأَيْتَهُ خٰاشِعاً مُتَصَدِّعاً مِنْ خَشْيَةِ اللّٰهِ...حشر٢١/.