اين آيه كسانى را كه از روى نفاق و دشمنى از شركت در جهاد خوددارى كرده‌اند شامل نمى‌شود،ضمنا بايد توجه داشت تعبير«غَيْرُ أُولِي الضَّرَرِ»در آيۀ مورد بحث مفهوم وسيعى دارد كه تمام كسانى را كه به خاطر نقص عضو،يا بيمارى و يا ضعف فوق‌العاده و مانند آنها قادر به شركت در جهاد نيستند،استثناء مى‌كند.(ج ٧٧/٤.)

ضِرار:(توبه١٠٧/.)[*]

به معنى«زيان رسانيدن تعمدى»است و آيه دربارۀ گروهى از منافقان است كه براى تحقق بخشيدن به نقشه‌هاى شوم خود اقدام به ساختن مسجدى در مدينه كردند كه بعدا به نام مسجد «ضرار»معروف شد.

اين آيه مى‌گويد:«(گروهى ديگر از منافقان)كسانى هستند كه مسجدى ساختند براى زيان (به مسلمانان)و(تقويت)كفر و تفرقه ميان مؤمنان و كمينگاه براى كسى كه با خدا و پيامبرش از پيش مبارزه كرده بود...»توبه١٠٧/.

اين موضوع را همه مفسران اسلامى و بسيارى از كتب حديث و تاريخ ذكر كرده‌اند،اگرچه در جزئيات آن تفاوتهايى ديده مى‌شود.

خلاصۀ جريان به طورى كه از تفاسير و احاديث مختلف استفاده مى‌شود چنين است:

گروهى از منافقان نزد پيامبر(ص)آمدند و عرض كردند به ما اجازه ده مسجدى در ميان قبيله بنى سالم(نزديك مسجد قبا)بسازيم تا افراد ناتوان و بيمار و پير مردان از كارافتاده در آن نماز بگزارند و اين در موقعى بود كه پيامبر(ص)عازم جنگ تبوك بود.

پيامبر(ص)به آنها اجازه داد،پس ازآن‌كه رسول خدا(ص)از تبوك بازگشت نزد او آمدند و تقاضا كردند تا به مسجد بيايد و نماز بگزارد.

در اين هنگام پيك وحى نازل شد و آيه فوق را آورد و پرده از اسرار كار آنها برداشت و به دنبال آن پيامبر دستور داد مسجد مزبور را آتش زدند و بقاياى آن را ويران كردند و جاى آن را محل ريختن زباله‌هاى شهر ساختند.

منافقان مى‌خواستند با اين مقدمات پيامبر اسلام را نابود سازند و مسلمانان را در هم بكوبند و حتى اگر توفيق يابند نام اسلام را از صفحه جهان براندازند،داستان مسجد ضرار درسى است براى عموم مسلمانان در سراسر تاريخ زندگيشان،چرا كه گفتار خداوند و عمل پيامبر(ص)

[*]وَ الَّذِينَ اتَّخَذُوا مَسْجِداً ضِرٰاراً وَ كُفْراً وَ تَفْرِيقاً بَيْنَ الْمُؤْمِنِينَ وَ إِرْصٰاداً لِمَنْ حٰارَبَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ مِنْ قَبْلُ...توبه١٠٧/.