شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٤٧١ - اَشِدّاء (فتح٢٩/ )
حالتى است كه در محشر به گنهكاران دست مىدهد،آنچنان خيره مىشوند كه گويى چشمهايشان مىخواهد از حدقه بيرون بيايد.(ج ٥٠٤/١٣.)
ش د د
شَدَدْنا:(ص٢٠/.)[*]
از مادّۀ«شدّ»و«شدّة»گرفته شده،به معنى«استوار و نيرومند ساختن»است.آيۀ مورد بحث به ذكر نعمتهاى خداوند بر داود پرداخته،مىفرمايد:«ما نظام حكومت او را استحكام بخشيديم»(وَ شَدَدْنٰا مُلْكَهُ)ص٢٠/ آنچنان كه همه سركشان و طاغيان و دشمنان از او حساب مىبردند.
در آيۀ ٨٨ سوره يونس،موسى دربارۀ فرعونيان به پروردگار عرض مىكند:«پروردگارا! دلهايشان را سخت و سنگين ساز»(...وَ اشْدُدْ عَلىٰ قُلُوبِهِمْ...)و نيز واژۀ«شديد»كه به معنى«محكم و استوار»است از ماده مذكور گرفته شده،مانند:
شَدِيدُ الْعَذٰابِو:شَدِيدُ الْعِقٰابِ،كه به ترتيب در آيات ١٦٥ و ١٩٦ سورۀ بقره آمده است.
واژۀ«شداد»به كسر شين،جمع«شديد»است.در آيۀ ٤٨ سورۀ يوسف مىخوانيم:
ثُمَّ يَأْتِي مِنْ بَعْدِ ذٰلِكَ سَبْعٌ شِدٰادٌ...«پس از آن هفت سال سخت(و خشكى و قحطى) مىآيد...».(ج ٣٧٣/٨،ج ٤٢٦/٩،ج ٢٤٠/١٩.)
اَشِدّاء:(فتح٢٩/.)[**]
جمع«شديد»به معنى«سخت و استوار»است،آيۀ مورد بحث به توصيف ياران پيامبر(ص)مىپردازد و اوصاف ظاهر و باطن و عواطف و افكار و اعمال آنها را چنين بيان مىكند:«كسانى كه با او هستند در برابر كفار شديد و محكم هستند»(وَ الَّذِينَ مَعَهُ أَشِدّٰاءُ عَلَى الْكُفّٰارِ)و بعد از آن مىفرمايد:«اما در ميان خود رحيم و مهربانند»(رُحَمٰاءُ بَيْنَهُمْ).
آرى آنها كانونى از عواطف و محبت نسبت به برادران و دوستان و همكيشانند و آتشى
[*]وَ شَدَدْنٰا مُلْكَهُ وَ آتَيْنٰاهُ الْحِكْمَةَ وَ فَصْلَ الْخِطٰابِ.«و حكومت داود را استحكام بخشيديم،هم دانش به او داديم و همداورى عادلانه»ص٢٠/.
[**]مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰهِ وَ الَّذِينَ مَعَهُ أَشِدّٰاءُ عَلَى الْكُفّٰارِ رُحَمٰاءُ بَيْنَهُمْ...«محمّد فرستادۀ خداست و كسانى كه با او هستنددر برابر كفار سرسخت و شديد،و در ميان خود مهربانند...»فتح٢٩/.